AUZEF Göç ve Sosyal Hizmet Çıkmış Sorular

Ders, göçün tanımını, göç kuramlarını, mültecilik hukukunu ve düzensiz göçle insan ticaretini ele alır. Ayrıca göçmenlerle çalışan sosyal hizmet uzmanının rollerini, kültürel yetkinliği ve toplumsal kabul, ayrımcılık gibi uyum konularını kapsar.

Göçün tanımı ve türleri

• Göç, birey ya da toplulukların çeşitli nedenlerle bir yerden başka bir yere gitmesidir; yer değiştirme en kapsayıcı tanımdır.
• Gönüllü göç eğitim ya da iş için olabilir; zorunlu göç savaş, afet ve baskıdan kaynaklanır.
• Düzenli göç yasal yollarla olur; kaçak yollarla sınır geçmek düzensiz göçtür.
• Beyin göçü, nitelikli insan gücünün gelişmiş ülkelere gitmesidir ve küresel eşitsizliği derinleştirir.

Göç kuramları

• İtme-çekme kuramı: çıkış yerindeki olumsuzluklar iter, varış yerindeki fırsatlar çeker; karar bu iki grubun kıyaslanmasıyla verilir.
• İlişkiler (ağ) kuramı: akrabalık, hemşehrilik ve arkadaşlık bağları göçü kolaylaştırır ve dayanışma sağlar.
• Ulus aşırılık yaklaşımı: göçmen iki ülkeyle bağını sürdürür, en az iki ulus arasında ağ örer.
• Günümüz göçü tek yönlü ve kökten kopuş içeren bir süreç değildir.
• Müracaatçı merkezlilik göç kuramı değil, sosyal hizmet ve psikolojide kullanılan bir yaklaşımdır.

Mültecilik hukuku ve Türkiye

• Mülteciyi ilk tanımlayan belge 1951 Cenevre Sözleşmesi'dir; İsviçre'nin Cenevre kentinde imzalanmıştır.
• Sınıra ulaşıp başvurusu henüz sonuçlanmamış kişi sığınmacıdır; koşulları taşıdığı kabul edilirse mülteci olur.
• Türkiye coğrafi çekince koymuştur; mülteci statüsünü yalnızca Avrupa'dan gelenlere tanır.
• Avrupa dışından gelenlere geçici koruma ya da şartlı mülteci statüsü uygulanır; sığınmacının karşılığı şartlı mültecidir.
• Güncel temel mevzuat 2013 tarihli 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'dur.
• Geri göndermeme ilkesi, zulüm görme ihtimali olan ülkeye sınır dışı edilmeyi yasaklar.
• Magna Carta mülteci hukukunun uluslararası belgelerinden değildir.

Düzensiz göç ve insan ticareti

• Düzensiz göç, yasa dışı girişi ya da yasal süre bitince kalmaya devam etmeyi kapsar.
• Geri kabul anlaşmaları düzensiz göçle mücadelede etkili ve hukuka uygun yöntemdir.
• Toplu sınır dışı ve sınırları tümüyle kapatma insan haklarına aykırıdır, etkili sayılmaz.
• Göçmen kaçakçılığında kişi gönüllü anlaşır; insan ticaretinde aldatma ve zor vardır, geçerli rıza yoktur.
• Sosyal hizmet uzmanı barınma, güvenlik, psikososyal destek ve sağlık yönlendirmesi gibi geniş roller üstlenir.

Travma, uyum ve ruhsal etkiler

• Zorunlu göçte yerinden edilme yalnızlık ve dışlanmışlık yaratır; uyumu hızlandırmaz.
• Depresyon, panik atak, kaygı ve geçmişe takılma sık görülür; iç huzur beklenmez.
• Travma tepkileri kişi hazır olunca güvenli ortamda ele alınır; anlatmaya zorlamak ikincil travma yaratır.
• Maddi destek yetmez; psiko-sosyal destek her zaman gerekir.
• Sığınmacıların en acil ihtiyacı barınma ve beslenmedir.
• Sığınmacı çocuklarda gelişme gecikmesi, kâbuslar, güvensizlik ve özgüven eksikliği görülür.

Kültürel yetkinlik ve çokkültürcülük

• Kültürel yetkinlik önyargıyı azaltır, kendi kültürünü üstün görmez ve farklılığa saygı gösterir.
• Çokkültürcü sosyal hizmet göçmenin kimliğini korumasını destekler; monokültür bu değer temeline aykırıdır.
• Asimilasyon, göçmenin kendi kültürünü bırakıp tümüyle yeni kültürü benimsemesidir; entegrasyonda ikisi birlikte yaşar.
• Ev sahibi ülke normlarını dayatmak ve empoze etmek meslek etiğine aykırıdır.
• Uzman sığınmacıyı menşei ülkesine dönmeye ikna etmez.

Önyargı, ayrımcılık ve toplumsal kabul

• Kalıp yargı, bilgi boşluklarını dolduran önceden oluşmuş zihinsel imgelerdir.
• Ayrımcılık, önyargılardan doğan tüm olumsuz tutum ve davranışları kapsar; kişisel değil gruba yöneliktir.
• Irkçılık kişisel, kişilerarası, kurumsal ve kültürel düzeylerde görülür; ulusal düzey bu sınıflamada yoktur.
• Kabulün düşük olduğu yerlerde gerilim, şiddet ve suça bulaşma artar; göçlerden memnuniyet beklenmez.
• Göçmenlerin sosyal sorun yaratacağı düşüncesi kabulü güçleştirir.

Mesleki müdahale ve aktörler

• Müdahale düzeyleri mikro, mezzo ve makrodur; klinik düzey birey ve ailelerle çalışmadır.
• Sosyal hizmet becerileri etkileşimsel ve ilişkisel olmak üzere iki gruba ayrılır.
• Meslek, sığınmacıların beslenme, barınma, eğitim ve sosyal yardıma erişimini geliştirmeye çalışır.
• Sivil toplum örgütleri kamusal olmayan aktörlerdir; kutuplaşmayı artırmak işlevleri değildir.
• Klientalist politikada hükümet vatandaşı müşteri gibi görür.

Sığınmacı

Koruma talebinde bulunmuş ancak başvurusu henüz karara bağlanmamış kişidir.

Mülteci

Cenevre Sözleşmesi koşullarını taşıdığı kabul edilen ve zulüm korkusuyla koruma bulan kişidir.

Geri göndermeme ilkesi

Kişinin hayatı veya özgürlüğü tehlikede olacak ülkeye gönderilmesini yasaklayan koruma kuralıdır.

Düzensiz göç

Yasa dışı giriş ya da yasal sürenin aşılmasıyla oluşan göç hareketidir.

İnsan ticareti

Kişilerin zor ve aldatmayla sömürü amacıyla alınıp satıldığı çağdaş kölelik biçimidir.

Beyin göçü

Nitelikli insan gücünün daha iyi olanaklar için gelişmiş ülkelere gitmesidir.

Asimilasyon

Göçmenin kendi kültürünü bırakıp baskın kültürün içinde erimesidir.

Kültürel yetkinlik

Önyargısız, farklılıklara saygılı ve duyarlı çalışabilme yeterliğidir.

Kalıp yargı

Bir grup hakkında önceden biçimlenmiş zihinsel imgeler bütünüdür.

Ayrımcılık

Önyargılara dayanan, gruba yönelik olumsuz tutum ve davranışların tamamıdır.

İkincil travma

Zorlayıcı sorular ya da bürokratik engellerle kişinin yeniden örselenmesidir.

Ulus aşırılık

Göçmenlerin iki ülke arasında süren bağlarını ve ağlarını vurgulayan yaklaşımdır.

• Göçmen kaçakçılığı ile insan ticaretini ayırt et: kaçakçılıkta gönüllü anlaşma, ticarette zor ve rızasızlık vardır.
• Asimilasyon ile entegrasyon karıştırılmasın: biri kimliği silmeyi, diğeri korumayı anlatır.
• Sığınmacı, mülteci ve Türkiye'deki şartlı mülteci ile coğrafi çekince ilişkisini birlikte hatırla.
• Olumsuz ifadeli sorularda (yer almaz, yanlıştır) mesleğe aykırı seçenekleri ele: dayatma, ikna, sorgulama, travmayı sıradanlaştırma.
• İlişkiler ağı kuramı dayanışmayla, itme-çekme kuramı karşılaştırmayla eşleşir.