AUZEF Harita Bilgisi Çıkmış Sorular

Harita Bilgisi dersi; coğrafyanın dalları ve tarihçesini, harita türlerini, projeksiyon ve ölçek konularını, koordinat ve saat hesaplarını, topografya haritalarında izohips okumayı ve yerşekillerinin tanımlarını kapsar.

Coğrafyanın dalları ve tarihçe

• Fiziki Coğrafya alt dalları arasında hidrografya yer alır; nüfus coğrafyası beşeri ve ekonomik coğrafyaya girer, biyocoğrafya beşeri dalın alt dalı sayılmaz.
• Coğrafyanın zor bir bilim olduğunu vurgulayan tanım Ord. Prof. Dr. Ali Tanoğlu'ya aittir.
• Dünya'nın küre olduğu fikri İyonyalı filozoflara, Matematik Coğrafya'nın kurucusu sayılma Aneksimeandros'a, çevre ölçümünün ilk esasları Eratosthenes'e atfedilir.
• Günümüz kartografyasının temelini Yunanlılar atmıştır; Batlamyus (Ptolemaios) Analemma ve Planisphaerium eserleriyle bilinir.
• Bilinen en eski haritalar Anadolu'dadır; Çatalhöyük duvar resmi ilk harita sayılır. Marshall Adalarındaki yerliler çubuk ve deniz kabuklarıyla deniz haritası yapmıştır.

Harita, kartografya ve projeksiyon

• Yeryüzünün belli oranda küçültülüp düz yüzeye aktarılması haritadır; kartografya sözcüğü chartes ile graphia köklerinden gelir.
• Coğrafyacı, projeksiyon, jeodezi ve fotogrametrinin ürettiği haritaları temel harita olarak kullanır.
• Winkel Tripel toplam bozulmayı en aza indirir; Goode'nin Sinüzoidal projeksiyonunda karalar korunur, okyanuslar yırtılır.
• Haritada ölçek, lejand, isim ve yön oku gerekir; renk zorunlu değildir.
• Haritanın eşit parçalarından her biri paftadır; 1/500.000 Türkiye Jeoloji Haritası 18 paftadır.
• Triangülasyon (nirengi) klasik yöntemdir, modern yöntemlerden sayılmaz.

Ölçek ve birimler

• Ölçek yazıyla, kesirle ve grafikle gösterilir; ölçek büyüdükçe kesrin paydası küçülür.
• Planlar 1/1.000-1/10.000, büyük ölçekliler bunun üstü, orta ölçekliler 1/250.000-1/800.000, küçük ölçekliler 1/1.000.000-1/100.000.000 arasındadır.
• Atlas haritaları küçük ölçeklidir; kuzey oku ölçek seçimini etkilemez.
• Alan hesabında doğrusal oran karelenir: 1/300.000'de 1 cm² gerçekte 9 km²'dir, 5 cm² göl 45 km² eder.
• Ölçek bulmada gerçek uzunluk cm'ye çevrilip harita uzunluğuna bölünür: 8 km ve 20 cm için 1/40.000.
• 1 kara mili 1609 m, 1 deniz mili 1852 m, 1 dönüm 1000 m², 100 hektar 1 km²'dir.

Koordinat sistemi ve saat

• Paralel daire sayısı 180, meridyen sayısı 360'tır; meridyenler kutupları birleştirir ve ekvatora diktir.
• Başlangıç meridyeni Londra'dan geçer; 180° meridyeni tarih değiştirme çizgisidir.
• Her 15° meridyen bir saatlik dilim oluşturur, toplam 24 dilim vardır.
• Batıya gidildikçe saat geri kalır: 30° Doğu'da Perşembe 15.00 iken 30° Batı'da Perşembe 11.00'dir.

Harita türleri

• İşleve göre haritalara iklim, hidrografya ve amenajman haritaları örnektir; koroplet bu sınıflandırmada yer almaz.
• Arazi kullanımını gösteren dağılış haritası amenajman haritasıdır; dinamik haritalar dağılış haritaları arasında sayılır.
• Jeomorfoloji haritası dağılış haritası sayılmaz.
• Dağılış düzenini desen olarak gösteren tür patern haritasıdır.
• Dinamik ulaşım haritasında yeryüzü şekillerinin bulunması beklenmez.

Topografya haritaları ve izohips

• Yer şekilleri izohipslerle gösterilir; kabartma bir hazırlama yöntemidir, perspektif gösterim yöntemi değildir.
• Eküdistans 1/25.000'de 10 m, 1/50.000'de 20 m, 1/100.000'de 50 m'dir.
• Ek ara izohipsler 1/25.000'de 2,5 ve 5 m, 1/100.000'de 12,5 ve 25 m yüksekliklerden geçer.
• İzohipsler sırtları dışbükey dolanır; ani sıklaşma eğim kırığına işaret eder.
• 45° eğim yüzde 100'e karşılık gelir; zirve noktadır, eğimi hesaplanmaz, yamacın eğimi hesaplanır.

Elemanter ve ana yerşekilleri

• Talveg varsayımsal bir çizgidir; vadi taban ve iki yamaçtan oluşur, dar derin dik vadiye boğaz denir.
• Çanak çevresi yüksek alçak sahadır; subölümü çizgisi komşu havzaları ayırır, subölümü sahası ise yüksek alandır.
• Boyun iki yükseltiyi bağlayan sırtın en alçak yeridir; sağrı tek doruklu dışbükey şekildir; sahanlık yamaçtaki az eğimli kısımdır.
• Ana yerşekilleri dağ, plato ve ovadır; dağ eğimi 65°'den fazladır.
• Plato akarsularca derin yarılmıştır, farkı 200-300 m'ye ulaşır; ova birikim kökenlidir, yükselti farkı birkaç on metredir.
• Enine vadi profili sırt için çıkarılmaz; süperimpoze profiller üst üste bindirilmiş profillerdir; relief amplitüdü yarılma derecesini gösterir.

Eküdistans

Ardışık izohipsler arasındaki eşit yükseklik farkıdır.

İzohips

Topografya haritasında aynı yükseltideki noktaları birleştiren eş değer çizgisidir.

Pafta

Bir haritanın basım ve kullanım kolaylığı için ayrılmış eşit parçalarından her biridir.

Talveg

Vadi tabanında yer alan varsayımsal çizgidir, gerçek bir çizgi değildir.

Eğim kırığı

Eğim değerinin yön değişmeden değiştiği noktadır; izohipslerin aniden sıklaşmasıyla anlaşılır.

Subölümü çizgisi

Komşu akarsu havzalarını ayıran varsayımsal çizgidir.

Boyun

İki yükselti arasında sırt hattının yerel olarak en çok alçaldığı yerdir.

Relief amplitüdü

Vadi tabanı ile çevre yüzey arasındaki yükselti farkıdır; yarılma derecesini gösterir.

Süperimpoze profil

Belirli aralıklarla çıkarılan profillerin aynı çerçevede üst üste getirilmesidir.

Amenajman haritası

Orman, mera, tarım, yerleşim gibi arazi kullanım türlerini gösteren dağılış haritasıdır.

Patern

Unsurların dağılış düzenini desen biçiminde sunan harita türüdür.

• Büyük ölçek küçük paydalıdır; 1/1.000 ölçeği 1/100.000'den büyüktür.
• Alan sorularında doğrusal oranın karesi alınır, uzunluk sorularında yalnızca oran kullanılır.
• Zirve noktadır; eğim ve yamaç gerektiren sorularda zirve genellikle yanlış seçenektir.
• Plato ile ovayı yarılma derecesi ayırır: plato derin yarılmıştır, ova birikim kökenlidir.
• Eküdistans ölçek küçüldükçe artar: 10, 20, 50 m sırasını karıştırmamak gerekir.