AUZEF İktisadi Büyüme ve Kalkınma Çıkmış Sorular

Ders, iktisadi büyüme ile kalkınma kavramlarını, başlıca büyüme modellerini ve kuramcılarını, nüfus, yoksulluk, gelir dağılımı ve çevre konularıyla birlikte ele alır. Ölçüm göstergeleri ile sürdürülebilirlik tartışmaları da kapsamdadır.

Büyüme, kalkınma ve ölçüm

• İktisadi kalkınma, niceliksel artışın yanında yaşam kalitesi, gelir dağılımı ve kurumsal yapıdaki iyileşmeyi de içerir.
• GSYİH, üretimin tüm aşamalarındaki katma değerlerin toplamıdır.
• Nominal GSYİH cari yıl fiyatlarıyla, reel GSYİH ise sabit baz yıl fiyatlarıyla hesaplanır.
• İnsani Gelişme Endeksi UNDP tarafından yayımlanır; uzun ve sağlıklı yaşam, eğitime erişim ve yeterli gelir bileşenlerini içerir.
• UNDP 2022 raporunda 191 ülke sıralanmış, Türkiye 48. basamakta yer almıştır.
• Türkiye'de kişi başı gelir 2000-2020 arasında en yüksek düzeye 2013'te, 12.582 dolarla ulaşmıştır.

Keynesyen modeller: Harrod-Domar

• Harrod-Domar modeli Keynesyen okula bağlıdır ve kısa dönemli statik analizi uzun döneme taşır.
• Domar modeli yatırımın hem kapasite artıran arz etkisini hem gelir artıran talep etkisini inceler.
• Üretim kapasitesindeki artış sermayenin ortalama verimliliğine bağlıdır.
• Hasıla/sermaye katsayısı 1/8 ise 200 TL sermaye 25 TL üretir.

Neo-klasik ve içsel büyüme

• Solow neo-klasik modelle özdeşleşmiştir; model azalan verimler yasasına dayanır.
• Solow artığı, teknolojik yeniliklerden kaynaklanan büyümeyi ifade eder.
• Mutlak yakınsama hipotezine göre geri kalmış ekonomiler daha hızlı büyüyerek yetişir.
• İçsel büyüme kuramları teknolojik gelişmeyi sürükleyici sayar ve beşeri sermayeye önem verir.
• Romer bilgi birikimi ve kurum kültürünü vurgular; Barro kamu harcamalarının üretim ve beşeri sermaye etkisini inceler.

Kalkınma yaklaşımları ve klasik düşünürler

• Dengesiz kalkınma, yatırımların sektörler arasında denge gözetmeden yapılmasını önerir.
• Lewis ekonomik ikililik (düalizm) yaklaşımının öncüsüdür.
• Dünya Sistemleri yaklaşımı Wallerstein'a aittir ve modernizasyon teorisine karşı geliştirilmiştir.
• Quesnay Ekonomik Tablo'yu ortaya koymuştur; Ricardo kıtlık rantı kavramını ileri sürmüştür.

Nüfus ve büyüme

• Malthus'a göre nüfus geometrik, gıda aritmetik artar; bu yüzden kıtlık ve ölümler kaçınılmazdır.
• Malthusçu, Dönüşümcü ve Geçiş Teorisi yaklaşımları nüfus ile büyüme ilişkisini ele alır.
• Dünya nüfusunun 2022 Kasım ortasında 8 milyara ulaşması öngörülmüştür; 1950'de 2,5 milyardı.
• Çin ve Hindistan nüfusta diğer ülkelerden belirgin biçimde ayrışır.
• Eğitimde okul öncesi yatırımın getirisi, harcanan birimin 7 katıdır.

Gelir dağılımı ve yoksulluk

• Lorenz eğrisi bireysel gelir dağılımını gösterir; Lorenz ve Gini gelir eşitsizliğini ölçer.
• Marx'a göre kapitalist sınıf artı değere el koyarak dağılımı kendi lehine çevirir.
• Mutlak yoksulluk, 19. yüzyıl sonu İngiltere çalışmalarında ortaya çıkan ilk yoksulluk tanımıdır.
• İnsani yoksulluk, uzun ve onurlu bir yaşam imkânından yoksun kalmaktır.
• Dünya Bankasının kentsel yoksulluk boyutları arasında işsizlik yer almaz.

Çevre, sürdürülebilirlik ve yeni ekonomiler

• Sürdürülebilir kalkınma, gelecek kuşakların ihtiyaçlarını zedelemeden bugünküleri karşılamayı hedefler.
• Küçülme (degrowth) yaklaşımı iklim krizi ve ekolojik sınır eleştirisinden doğmuştur.
• Döngüsel (sirküler) ekonomide R Merdiveni, doğrusaldan döngüsele geçişin ilkelerini sıralar.
• Çevre sorunları ilk kez BM Beşerî Çevre Konferansı'nda ele alınmıştır.
• Uber, Facebook, Alibaba ve Airbnb örnekleri paylaşım ekonomisine işaret eder.

İnsani Gelişme Endeksi

UNDP'nin yıllık olarak yayımladığı; sağlık, eğitim ve gelir boyutlarını birleştiren gelişmişlik göstergesidir.

GSYİH

Bir ekonomide üretilen nihai mal ve hizmetlerin toplam değeri, yani katma değerlerin toplamıdır.

Reel GSYİH

Baz yıl fiyatları sabit tutularak hesaplanan, enflasyondan arındırılmış milli gelirdir.

Nominal GSYİH

İçinde bulunulan yılın cari fiyatlarıyla hesaplanan milli gelirdir.

Azalan verimler yasası

Bir faktör sabitken diğeri artırıldıkça marjinal ürünün giderek küçülmesidir.

Solow artığı

Büyümenin teknolojik yeniliklerden gelen kısmıdır.

Mutlak yakınsama hipotezi

Az gelişmiş ekonomilerin daha yüksek getiriyle hızlı büyüyerek zengin ekonomilere yetişmesi fikridir.

Lorenz eğrisi

Nüfus dilimlerinin gelirden aldığı payların kümülatif gösterimiyle elde edilen gelir dağılımı eğrisidir.

Sürdürülebilir kalkınma

Gelecek kuşakların imkânlarını kısıtlamadan bugünün ihtiyaçlarını karşılayan kalkınmadır.

Mutlak yoksulluk

Yoksulluğun ilk tanımıdır ve 19. yüzyıl sonu İngiltere çalışmalarına dayanır.

İnsani yoksulluk

Onurlu, sağlıklı ve yaratıcı bir yaşam sürme fırsatlarından yoksun kalma hâlidir.

Sirküler ekonomi

Döngüsel ekonominin diğer adıdır; iklim krizine karşı köklü bir dönüşümü temsil eder.

• Nominal ve reel GSYİH karıştırılmamalı: cari fiyat nominal, sabit baz yıl fiyatı reeldir.
• Harrod-Domar Keynesyen, Solow neo-klasik, Romer ve Barro ise içsel büyüme çizgisindedir.
• Malthus nüfus ve gıda dengesizliğiyle, Ricardo kıtlık rantıyla, Marx artı değerle anılır.
• Kalkınma niteliksel ve niceliksel gelişmeyi kapsar; büyüme yalnızca nicel artıştır.
• Hesap sorularında katsayıyı sermayeyle çarpmak yeterlidir: 200 x 1/8 = 25.