AUZEF İletişim Bilimi Çıkmış Sorular

İletişim Bilimi dersi; iletişimin ögelerini, temel modellerini, kişiler arası ve kitle iletişimini, sözsüz iletişimi, kişilik ile güven kavramlarını, medya kuramlarını ve halkla ilişkilerde etiği ele alır.

İletişim süreci ve ögeleri

• Temel ögeler: kaynak, ileti, kodlama, kanal, alıcı, kod açma, geri bildirim ve gürültü; kaydedici bu ögelerden değildir.
• Kanal, mesajı kaynaktan alıcıya taşıyan araç ya da ortamdır.
• Geri bildirim, alıcının tepkisidir; süreci tamamlar ve iki yönlü, döngüsel kılar.
• Etkili iletişimde ileti alıcının gereksinimine ve değer-tutumlarına uygun, açık kodlanmış olmalıdır.
• Örtük anlamlarla kodlama yanlış anlamaya yol açar; etkinlik ölçütü sayılmaz.

İletişim modelleri

• Lasswell: kim, ne diyor, hangi kanal, kime, ne etkiyle sorularına dayanır; bağlam sorusu yoktur.
• Shannon-Weaver: mühendislik temelli; sorun düzeyleri teknik, anlamsal, etkililik; gürültü kanaldaki teknik bozulmadır.
• Shannon-Weaver'da etkili iletişim belirsizlik ile belirlilik dengesine bağlıdır.
• Schramm: süreç döngüseldir; kodlama, yorumlama ve kod açma öne çıkar.
• Gerbner: algılama boyutu ile iletişim/denetim boyutuna dayanır.
• Riley & Riley: aile ve arkadaş gibi birincil gruplar ve toplumsal yapı içinde sosyolojik bakış sunar.

Gürültü türleri ve sözsüz iletişim

• Psikolojik gürültü: ön yargı, basmakalıp düşünce, duygusal durum; fiziksel gürültü ise havalandırma sesi gibi dış etkenlerdir.
• Dil ötesi iletişim sözcüklerin nasıl söylendiğidir: ses tonu, hız, duraklama, vurgu.
• Duruş, bakış ve yüz ifadesi beden diline girer; kolları göğüste kavuşturmak savunma ve korunma göstergesidir.
• Sözsüz iletişim duygulara dair daha gerçekçi ipuçları verir; geri bildirim sözsüz iletişim alanı değildir.
• Konuşma sırasında bakmamak ilgisizlik ya da güvensizlik işaretidir.

Kişiler arası iletişim, ilişki ve güven

• Kişiler arası iletişim özünde psikolojik bir bilgi alışverişidir ve benlik algısını sınama olanağı verir.
• Kişi içi iletişim, bireyin kendi zihnindeki düşünme ve sorgulamasıdır.
• Konuşma, simgelerle yapılan sözlü iletişimdir ve en karmaşık araçtır.
• Hinde'ye göre ilişki boyutları arasında davranışların tek yönlülüğü yoktur.
• Yakın ilişkide kişi kendisi gibi davranır ve duygularını açıkça ifade eder.
• Güven bilişsel ve duygusal temelli olmak üzere ikiye ayrılır; talep edilemez, kazanılır, bozulunca zor onarılır.
• Empati, karşıdakinin duygu ve düşüncesini onun bakış açısıyla anlamaktır.

Kişilik ve toplumsallaşma

• Kişilik, bireyi başkalarından ayıran tutarlı özellikler bütünüdür; tek tek özelliklere treyt denir.
• Başarıya yönelimli kişi sorumluluğu üstlenir ve orta güçlükte hedef seçer.
• Kendilik kontrolü yüksek kişi başarı ve başarısızlığı kendi çabasına bağlar.
• Otoriter kişilik katı kurallara, hiyerarşiye ve statü farkına inanır.
• Holland'ın geleneksel tipi muhasebe ve finansa yatkındır.
• Kimlik, sosyal etkileşim ve toplumsallaşma sürecinde gelişir.

Kitle iletişimi ve medya kuramları

• Kitle iletişimi geniş, dağınık kitlelere yönelik hızlı ve geçici bir iletişimdir; kaynak ile alıcı farklı mekândadır.
• Kitlede birey anonimleşir ve bilinçli kişiliğini yitirmeye yönelir.
• Gündem Belirleme Kuramı: medya neyin düşünüleceğini belirler.
• Festinger'in bilişsel uyum kuramı seçici maruz kalma ve seçici hatırlamaya dayanır.
• Herman-Chomsky Propaganda Modeli: mülkiyet, reklam, haber kaynakları, flak ve ideoloji süzgeçleri; medya bağımsız değildir.
• Garnham medyayı ideolojik, Foucault bilgiyi iktidarla bağlantılı görür.
• Fikir gazeteleri ciddi haber, yorum ve köşe yazılarına ağırlık verir; telgraf kitle iletişim kanalı sayılmaz.

Medya okuryazarlığı ve halkla ilişkiler etiği

• Potter'a göre medya okuryazarlığı medyadan kaçmak değil, gerçek ile medya dünyasını ayırt etmektir.
• Medya okuryazarlığının temel sorunu eğitim sisteminde belirgin yer bulamamasıdır.
• Bilişsel alan becerileri medya mesajlarını çözümleme ve değerlendirme gibi zihinsel işlemlerdir.
• Sorumlu Savunma Modeli kamu yararı ve meslek etiğini gözetir; asimetrik iletişim etik karar modeli değildir.
• PRSA etik kurallarını 1950'de duyurmuştur; IPRA'nın 1965 tarihli yasası Atina Yasası'dır.

Geri bildirim

Alıcının mesaja verdiği karşılık; iletişimi iki yönlü kılar ve süreci tamamlar.

Gürültü

Mesajın doğru anlaşılmasını engelleyen fiziksel, psikolojik veya anlamsal bozucu etken.

Birincil gruplar

Aile ve yakın arkadaş gibi yüz yüze, samimi bağların olduğu küçük gruplar.

Empati

Olayı karşıdakinin bakış açısından görerek duygu ve düşüncesini anlama çabası.

Treyt

Davranışı açıklayan, zamanla sürekli olan tek tek kişilik özelliği.

Gündem Belirleme Kuramı

Medyanın toplumun neyi düşüneceğini belirlediğini savunan yaklaşım.

Seçici hatırlama

İnançlara uyan bilgiyi akılda tutup uymayanı unutma eğilimi.

Sapir-Whorf hipotezi

Anadilin düşünme ve dünyayı algılama biçimini belirlediğini öne süren dilsel görecelik.

Dil ötesi iletişim

Sözcüklerin nasıl söylendiği: ses tonu, hız, vurgu, duraklama.

Toplumsallaşma süreci

Bireyin çevresiyle etkileşerek toplumsal rol, değer ve normları edinmesi.

Propaganda Modeli

Medyanın güçlü çıkarlara hizmetini süzgeçlerle açıklayan eleştirel model.

• Dil ötesi iletişim (ses tonu, hız) ile beden dili (duruş, mimik) karıştırılmamalı.
• Gürültü türleri ayrılmalı: ön yargı psikolojik, hışırtı fiziksel, dil farkı anlamsal, işitme kaybı fizyolojiktir.
• Lasswell modelinde bağlam sorusu yoktur; Shannon-Weaver modeli teknik, Riley & Riley sosyolojiktir.
• Olumsuz kalıplı sorularda (yer almaz, yanlıştır) uç ifadeleri eleyin: kitle iletişimi bireysel ya da yavaş değildir.
• Geri bildirim sözsüz iletişim alanı değil, sürecin temel ögesidir.