AUZEF İslam Düşünce Tarihi Çıkmış Sorular
İstanbul Üniversitesi AUZEF İslam Düşünce Tarihi dersinin vize, final ve bütünleme sınavlarına hazırlanmak için 70 soruluk havuz: çıkmış sınav sorularını cevaplarıyla çöz, yanlış yaptıklarını tekrar et, yolda sesli dinle.
İslam Düşünce Tarihi konu özeti
İslam Düşünce Tarihi dersi; Yunan mirasının Arapçaya aktarılmasından başlayarak Kindî, Fârâbî, İbn Sînâ, Âmirî, Gazâlî ve Endülüs filozoflarının görüşlerini, Batı ile etkileşimi ve Osmanlı düşüncesini ele alır.
Temel çerçeve ve çeviri hareketi
- İslam felsefesi yalnız Müslümanları değil, İslam medeniyeti ortamında Arapça üretilen tüm birikimi kapsar; Yahudi ve Hristiyan düşünürler de dahildir.
- Arap felsefesi adı yanlıştır; temsilcilerin çoğu Arap değildir, Fârâbî Türk, İbn Sînâ Buharalıdır.
- Beytülhikme, Me'mûn döneminde Bağdat'ta kurulan çeviri merkezidir; Yunanca, Süryanice ve Pehlevice eserler burada Arapçaya aktarılmıştır.
- Filozofların temel görevi akıl ile vahyin uyumunu göstermektir; hakikat tektir, din sembolle, felsefe burhanla anlatır.
- Felsefe teorik (el-hikmetü'n-nazariyye) ve pratik (el-hikmetü'l-ameliyye) diye ikiye ayrılır; pratik olan ahlak, aile ve siyaseti kapsar.
Kindî
- İlk İslam filozofudur; matematik, astronomi, tıp, optik, müzik, psikoloji ve ahlak alanlarında da risaleler yazmıştır.
- Âlemin ezelî olduğunu savunan Aristoteles'ten ayrılır; sonsuz cisim, zaman ve hareket olamayacağından âlem sonludur ve yoktan yaratılmıştır.
- Felsefeyi hikmet sevgisi, sebepleri bilmek, gücü yettiğince Tanrı'nın fiillerine benzemek ve iradeyle ölümü istemek diye tanımlar.
- İradi ölüm, kişinin hayattayken bedensel arzularını denetleyip davranışlarını akla bağlamasıdır.
- El-Hîle li Def'i'l-Ahzân'da hüznün kaynağını geçici maddi şeylere aşırı bağlılıkta görür.
Fârâbî
- Muallim-i Sânî unvanını almıştır; mantık şerhleri, İhsâü'l-Ulûm ve el-Medînetü'l-Fâzıla ile tanınır.
- Sudûr teorisinde Tanrı'dan ilk akıl, ondan diğer akıllar ve küreler çıkar; onuncu akıl olan faal akıl Ay altı âlemi yönetir.
- Faal akıl Cebrail ile özdeşleşir; ilahi bilgi peygambere ulaşınca nübüvvet gerçekleşir.
- Mutluluk herkesin amacı ve insana özgü olgunluktur; en yüksek ilimlerle kazanılır, dünya ve ahiret mutluluğu zıt görülmez.
- Kelâm ve fıkhı siyaset felsefesinin alt dalı sayar; erdemli şehirde yönetici en üstün kişi olmalıdır.
- Fârâbî Hristiyan hocalardan ders almış olsa da Müslüman filozoftur.
İbn Sînâ
- Eş-Şeyhü'r-Reîs unvanlıdır; Şifâ, İşârât ve Necât eserleridir. Eserleri ayrıntılı ve sistemlidir, el-Kânûn tıp kaynağıdır.
- Nefs nebatî, hayvanî ve insanî olmak üzere üçtür; düşünen nefs (en-nefsü'n-nâtıka) yalnız insana aittir.
- Amelî akıl bedenle ve ahlakla, nazarî akıl soyut biçimlerle ilgilenir; sezgi gücü bilmenin en yüksek derecesidir.
- İmkân delili 'ortada var olan bir şey vardır' önermesinden başlar; varlık ya zorunludur ya zorunluya muhtaç mümkündür.
- Zorunlu varlık basittir, yani parçalardan oluşmaz; basitlik tevhidin felsefî ifadesidir.
- Bilimler: fizik aşağı, matematik orta, metafizik yüksek bilimdir.
- Tasavvur kavram oluşturur ve hüküm taşımaz; tasdikler her zaman kesin bilgi vermez.
Âmirî
- El-İ'lâm bi-Menâkıbi'l-İslâm'da İslam'ın üstünlüğünü ve diğer dinlerin hükümlerini neshettiğini akılla temellendirir.
- İman, kesin bilgiye dayanan doğru inançtır; yeri akıl gücüdür.
- Mümkün, varlığı da yokluğu da çelişki doğurmayan şeydir; aynı şey hem vacip hem mümteni olamaz.
- Zaman oluş-bozuluşun ölçüsüdür; dehr ilahi takdirle ilgilidir ve bunların üstündedir.
- Ruhun ölümsüzlüğünü savunur; bedenin bozulması nâtık nefsi değiştirmez, hissî nefs şehvet ve öfkeyle hareket eder.
- Bilimleri dinî (millî) ve felsefî (hikemî) diye ikiye ayırır.
Gazâlî, kelâm ve İşrâkîlik
- Hüccetü'l-İslâm unvanlıdır; El-Munkiz mine'd-Dalâl otobiyografik eserdir, şüpheden sonra tasavvufta karar kılar.
- Tehâfütü'l-Felâsife'de filozofları eleştirir; âlemin ezelîliği, Tanrı'nın tikelleri bilmemesi ve cismani haşrin inkârı yüzünden tekfir eder.
- İhyâ, fıkıh ve kelâma kaybolan manevi ruhu kazandırmayı amaçlar; kelâm ilaç gibidir, gerektiğinde kullanılır.
- Matematik ve astronomi gibi ilimlere topyekûn karşı çıkmanın dine zarar vereceğini düşünür.
- İbn Rüşd Tehâfütü't-Tehâfüt ile cevap verir; Faslu'l-Makâl din-felsefe uyumunu savunur.
- Sühreverdî İşrâkîliği kurmuştur; hakikate akıl yürütmeyle değil, kalbin arınması ve sezgiyle ulaşılır.
- Mutezile ilk akılcı kelâm ekolüdür; Tevhid ve Adalet ilkeleri öne çıkar. Kelâm 'İslam ilkeleri çerçevesinde', filozoflar yalnız akılla düşünür.
Endülüs, Batı etkisi ve Osmanlı
- İbn Tufeyl Hayy bin Yakzan'ı, İbn Bacce Tedbirü'l-Mütevahhid'i yazmıştır; İbn Kemmûne Endülüslü değildir.
- Endülüste felsefe ile din arasındaki çatışma İbn Rüşd'e rağmen tümüyle aşılamamıştır.
- İbn Rüşd 'Şârih' olarak Batı'da etkili olmuş, Latin İbn Rüşdçülüğü doğmuştur; İslam dünyasındaki etkisi sınırlı kalmıştır.
- Toledo gibi İspanya şehirleri ve İtalya çeviri merkezleridir; Thomas Aquinas İbn Sînâ, Gazâlî ve İbn Rüşd'den yararlanmıştır.
- İbn Haldun asabiyet kavramıyla tarih felsefesi ve sosyolojinin kurucusu sayılır.
- Osmanlı düşüncesi yalnız medrese metinleri değildir; tasavvuf, şiir, mimari, musiki ve hat da buna dahildir.
- Molla Lutfi, Fatih'in kütüphanesinde hâfız-ı kütüplük yapmış bir müderristir; el-Metalibü'l-ilahiyye ona ilişkin verilmiştir.
Önemli kavramlar
- Basit varlık
- Parçalardan ve bileşenlerden oluşmayan, zorunlu varlığın niteliği.
- Sudûr
- Varlığın Tanrı'dan akıllar silsilesiyle taşarak meydana gelmesi; Fârâbî ve İbn Sînâ'ya ait.
- Faal akıl
- Onuncu akıl; Ay altı âlemi yönetir ve ilahi bilgiyi insana ulaştırır.
- En-nefsü'n-nâtıka
- Yalnız insana özgü düşünen nefs.
- Hads
- Sezgi gücü; çok kuvvetli olduğunda kutsî akla ulaştırır.
- İradi ölüm
- Hayattayken bedensel arzuları akılla denetlemek.
- Dehr
- Âmirî'ye göre zamanın üstünde kalan, ilahi takdirle ilişkili süreklilik.
- Adğâsü'l-ahlâm
- Bedensel ihtiyaçlardan doğan karışık, yorumlanamaz rüyalar.
- El-hikmetü'l-ameliyye
- Ahlak, aile ve devlet yönetimini kapsayan pratik felsefe.
- Asabiyet
- İbn Haldun'da devletin doğuş ve çöküşünü açıklayan toplumsal dayanışma gücü.
- Tekfir konuları
- Gazâlî'ye göre âlemin ezelîliği, Tanrı'nın tikelleri bilmemesi, cismani haşrin reddi.
Sınav ipuçları
- Unvanlar karıştırılmasın: Kindî Feylesûfü'l-Arab, Fârâbî Muallim-i Sânî, İbn Sînâ eş-Şeyhü'r-Reîs, Gazâlî Hüccetü'l-İslâm, İbn Rüşd Şârih.
- Eser-yazar eşleşmelerine dikkat: Şifâ İbn Sînâ'nın, Munkiz ve İhyâ Gazâlî'nin, Siyasetname Nizâmülmülk'ün, Tehâfütü'l-Felâsife Gazâlî'nin, Tehâfütü't-Tehâfüt İbn Rüşd'ün eseridir.
- Sudûr Fârâbî ve İbn Sînâ'ya aittir; Kindî ise âlemin yoktan yaratıldığını savunur.
- Gazâlî üç meselede tekfir eder (ezelîlik, tikelleri bilmeme, cismani haşir); sebeplilik ve nefsin güçleri bu üçe dahil değildir.
- 'Söylenemez' ve 'yanlıştır' tipi sorularda abartılı ifadelere bakılmalı: Kindî ve İbn Sînâ eserlerinin özet olduğu, Fârâbî'nin Hristiyan olduğu gibi iddialar yanlıştır.
Hangi sınavların soruları var?
İslam Düşünce Tarihi örnek sorular
Aşağıdaki sorular dersin konularından derlenmiştir; cevabı görmek için "Cevabı gör"e dokunun. Tüm soruları uygulamada çözebilirsiniz.
1. İslam filozofları zorunlu varlığın “basit” olduğunu belirtirken ne demek isterler?
- Zorunlu varlık ruhun kendisidir.
- Onun hükmü bütün evrene yayılmıştır.
- Maddeden soyutlanmıştır, yalnızca sureti vardır.
- Kendisini oluşturan bileşenler ve parçalar yoktur.
- İnsan aklının kavrayabileceği kadar sadedir.
Cevabı gör
Doğru cevap: D) Kendisini oluşturan bileşenler ve parçalar yoktur.
Felsefede basit, bileşik olmayan, yani parçalardan oluşmayan demektir. Zorunlu varlık madde-suret ya da cins-fasıl gibi bileşenlerden oluşmaz; aksi halde varlığı bu parçalara bağlı olur ve zorunlu olamazdı. Basitlik, tevhidin ve hiçbir şeye muhtaç olmamanın felsefî ifadesidir.
2. İbn Sina’nın felsefesi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- Kendisinden sonra gelen Gazâlî ve Fahrüddin Râzî gibi kelamcıları etkilemiştir.
- Kendisine kadar oluşan felsefî birikimin doruk noktasını temsil eder.
- Eserleri, Kindî’nin eserleri gibi özet niteliğindedir ve ayrıntılı incelemeler içermez.
- On ikinci yüzyıldan sonra batı düşüncesi üzerinde etkili olmuştur.
- Kindî, Fârâbî ve Âmirî gibi filozofların çeşitli düşünceleri onda bir bütün oluşturur.
Cevabı gör
Doğru cevap: C) Eserleri, Kindî’nin eserleri gibi özet niteliğindedir ve ayrıntılı incelemeler içermez.
İbn Sînâ’nın eserleri özet değil ayrıntılı ve sistemlidir; Kitâbü’ş-Şifâ bir felsefe ansiklopedisi, el-Kânûn ise yüzyıllarca temel tıp kaynağı olmuştur. Diğer şıklar doğrudur.
3. İbn Sînâ’nın yazdığı eserleri belirlemek için aşağıdaki listeyi inceleyin: I. Kitâbü’ş-Şifâ II. el-İşârât ve’t-Tenbîhât III. Necât IV. Siyasetname V. El-Munkiz mine’d-Dalal Bu listedeki hangi eser ya da eserler İbn Sînâ’ya aittir?
- I, II ve III
- IV ve V
- II ve III
- Yalnız I
- I ve II
Cevabı gör
Doğru cevap: A) I, II ve III
Şifâ, İşârât ve Necât İbn Sînâ’nın felsefi eserleridir. Siyasetname Nizâmülmülk’ün, El-Munkiz mine’d-Dalâl ise Gazâlî’nin eseridir. Dolayısıyla doğru cevap I, II ve III’tür.
4. İbn Sînâ’ya göre insana has olan nefse “…..” adı verilir. Bu nefsin hem bilici hem yapıcı güçleri vardır ve ikisine de “akıl” denebilir. Yapıcı güç bedeni fiillere yöneltir; aşağıdaki varlık olan bedenle ilgilenir ve ahlakla bağlantılıdır. Bilici güç ise teorik güçtür; yukarıdakiyle, yani aklın soyut biçimleriyle (suver mücerrede) ilgilenir. Boşluğa hangisi gelmelidir?
- özel nefs (en-nefsü’l-husûsî)
- melekî nefs (en-nefsü’l-melekî)
- cevher nefsi (en-nefsü’l-cevherî)
- düşünen nefs (en-nefsü’n-nâtıka)
- beşer nefsi (en-nefsü’l-beşeriyye)
Cevabı gör
Doğru cevap: D) düşünen nefs (en-nefsü’n-nâtıka)
İbn Sînâ nefsi nebatî, hayvanî ve insanî olarak üçe ayırır. İnsana özgü nefse düşünen nefs (en-nefsü’n-nâtıka) denir; amelî akıl ahlakla, nazarî akıl soyut bilgilerle ilgilenir.
5. Felsefede ve tıpta çağının en büyük otoritesi sayıldığı için “eş-Şeyhü’r-Reîs” unvanını alan İslam düşünürü kimdir?
- Kindî
- Fârâbî
- İbn Sînâ
- İbn Rüşd
- Gazâlî
Cevabı gör
Doğru cevap: C) İbn Sînâ
“Eş-Şeyhü’r-Reîs” unvanı İbn Sînâ’ya verilmiştir. Kindî “Feylesûfü’l-Arab”, Fârâbî “Muallim-i Sânî”, Gazâlî “Hüccetü’l-İslâm” adlarıyla anılır; İbn Rüşd ise Batı’da “Şârih” olarak bilinir.
6. Tanrı’nın âlemi belli bir zamanda yaratıp yaratmadığı konusunda Kindî hangi görüşü benimser?
- Aristoteles’in “Gökyüzü Üzerine” adlı eserinde de savunduğu gibi, âlem Tanrı ile birlikte var olduğundan yaratılmış değildir.
- Tanrı âlemi ezelî ve ebedî biçimde her an yeniden yaratır.
- Faal akıl Tanrı’dan sudûr etmiş, âlemi de faal akıl yaratmıştır.
- Âlem sonlu ve sınırlı olduğu için Tanrı tarafından yoktan yaratılmıştır.
- Tanrı o kadar yücedir ki âlemi yaratıp yaratmadığı hakkında konuşulamaz.
Cevabı gör
Doğru cevap: D) Âlem sonlu ve sınırlı olduğu için Tanrı tarafından yoktan yaratılmıştır.
Kindî, ezelî âlem fikrini savunan Aristoteles’ten ayrılır. Ona göre sonsuz cisim, zaman ya da hareket olamaz; âlem sonludur ve bu yüzden bir başlangıcı ve yaratıcısı vardır, yoktan yaratılmıştır. Sudûr teorisi Fârâbî ve İbn Sînâ’ya aittir.
7. Fârâbî felsefeyi Nestûrî Yuhannâ b. Haylân’dan öğrenmiştir. Ayrıca Hristiyan Aristotelesçilerin Bağdat kolunun önde gelenlerinden Mettâ b. Yûnus’la da görüştüğü bilinir; Mettâ, Aristoteles’in eserlerini Arapçaya çevirmiş ve yorumlamış önemli bir âlimdir. Aşağıdakilerden hangisi bu paragraftan çıkarılabilecek bir yargı değildir?
- Fârâbî, İslam dünyasındaki önemli felsefe temsilcilerindendir.
- Fârâbî’nin bazı felsefe eserleri Arapçaya çevrilmiştir.
- Fârâbî, Aristoteles felsefesinden etkilenmiştir.
- İslam dünyası felsefeyle temas kurmuştur.
- Fârâbî, Hristiyanlık inancını benimsemiştir.
Cevabı gör
Doğru cevap: E) Fârâbî, Hristiyanlık inancını benimsemiştir.
Paragraf hocaların Hristiyan olduğunu bildirir; bundan Fârâbî’nin Hristiyanlığı benimsediği sonucu çıkmaz. Fârâbî Müslüman bir filozoftur. Diğer yargılar paragrafla uyumludur.
8. Âmirî, “millet-i hanîfiyye”nin (İslam) diğer din ve milletlerden üstün olduğunu göstermek üzere müstakil bir eser kaleme almıştır. Bu eserde İslam hükmünün öteki dinlerin hükümlerini kaldırdığını (nesh) ve Allah’ın insanlara kalıcı, değişmez bir din olarak bunu gönderdiğini aklî bir çerçevede anlatır. Eser, vahyin akılla yorumunu bütünlüklü yapmasıyla Âmirî’nin diğer çalışmalarından ayrılır. Sözü edilen eser aşağıdakilerden hangisidir?
- Tebsıratü’l-Edille
- el-İ’lâm bi-Menâkıbi’l-İslâm
- Teâruzu’l-Akl ve’n-Nakl
- Şezerâtü’z-Zeheb
- el-İrşâd fî Usûli’l-İ’tikâd
Cevabı gör
Doğru cevap: B) el-İ’lâm bi-Menâkıbi’l-İslâm
Tarif edilen kitap Âmirî’nin el-İ’lâm bi-Menâkıbi’l-İslâm adlı eseridir. Diğer eserler başka müelliflere aittir: Tebsıra Nesefî’ye, el-İrşâd Cüveynî’ye, Şezerât İbnü’l-İmâd’a, akıl-nakil çatışması eseri ise İbn Teymiyye’ye.
9. Antik Yunan’da olduğu gibi İslam düşüncesinde de felsefe ikiye bölünmüştür: Düşüncenin konusu olan varlıkları inceleyen kısım teorik, düşünmenin sonucunda insanın eylemlerini (ahlak, ev yönetimi, siyaset) ele alan kısım ise pratik felsefedir. Teorik felsefeye “el-hikmetü’n-nazariyye” adı verildiğine göre pratik felsefenin adı aşağıdakilerden hangisidir?
- vâcibü’l-vücûd
- eş-şerîatü’l-İslâmiyye
- el-hikmetü’l-ameliyye
- el-hikmetü’l-meşşâiyye
- el-hikmetü’l-hâlide
Cevabı gör
Doğru cevap: C) el-hikmetü’l-ameliyye
Pratik felsefeye el-hikmetü’l-ameliyye denir; ahlak, aile ve devlet yönetimini kapsar. Diğer kavramlar zorunlu varlık, Aristotelesçi felsefe ve ebedî hikmet anlamına gelir.
10. I. İradeyle yapılan hareketi nefis sahibi varlıklar gerçekleştirir. II. Düşünen nefs bütün canlılarda bulunan nefstir. III. Nefsin bilici gücü soyut biçimleri kavrar. IV. Sezgi gücünün kuvvetli olması, nefsin bilmedeki en yüksek derecesidir. Bu önermelerden hangisi ya da hangileri İbn Sînâ’nın nefs teorisine göre doğrudur?
- Yalnız I
- I, III ve IV
- I ve II
- Yalnız II
- II ve III
Cevabı gör
Doğru cevap: B) I, III ve IV
I, III ve IV doğrudur. II yanlıştır: düşünen nefs yalnızca insana aittir; bitkilerde nebatî, hayvanlarda hayvanî nefs bulunur. Sezgi (hads) gücü çok kuvvetli nefs, bilmenin en üst seviyesi olan kutsî akla ulaşır.
Bu dersi alan bölümler
Nasıl çalışmalı?
Önce "Vize (hepsi)" ya da "Final (hepsi)" ile geçmiş yılların sorularını çözün; aynı konular sınavlarda sık tekrarlanır. Yanlış yaptığınız sorular "Yanlışlar" bölümünde birikir, sınavdan önce onları yeniden çözün. Yolda ya da ev işi yaparken "Sesli Dinle" ile soruları ve cevaplarını dinleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
AUZEF İslam Düşünce Tarihi çıkmış sorular nerede?
Mobil Defter'de AUZEF İslam Düşünce Tarihi dersinin vize, final ve bütünleme hazırlığı için 70 sorusu var (2025-26 Vize, 2025 Final, 2025 Büt, 2024-25 Vize). Soruları cevaplarıyla test olarak çözebilir, yanlışlarını ayrıca tekrar edebilir ve sesli dinleyebilirsin.
AUZEF İslam Düşünce Tarihi vize soruları ve final soruları ayrı çözülebilir mi?
Evet. Uygulamada "Vize (hepsi)" ve "Final (hepsi)" düğmeleriyle yalnız o sınavın sorularını, yıl düğmeleriyle de tek bir yılın sınavını çözebilirsin.
AUZEF İslam Düşünce Tarihi çıkmış sorular PDF olarak indirilebilir mi?
Ayrı bir PDF dosyası yerine uygulamadaki "Kağıda yazdır" düğmesi dersin bütün sorularını ve cevap anahtarını yazdırılabilir sayfa olarak hazırlar; telefonda ya da bilgisayarda "PDF olarak kaydet" seçeneğiyle PDF yapabilirsin.
AUZEF İslam Düşünce Tarihi ders notları ve konu özeti var mı?
Evet. Bu sayfada dersin konu özeti var; uygulamadaki "Konu özeti" düğmesiyle özetin tamamını okuyabilir ya da sesli dinleyebilirsin.
AUZEF İslam Düşünce Tarihi soruları ücretli mi?
Hayır, ücretsiz. Ad, cep telefonu ve bölümünle bir dakikada üye olup bütün sorulara, yanlışlar listesine ve sesli dinlemeye erişebilirsin.
2. sınıf Güz diğer dersler
- Afetlerde Çevre Sağlığı Hizmetleri çıkmış sorular
- Ahlak Felsefesi çıkmış sorular
- Ambalaj Grafiği Tasarımı çıkmış sorular
- Anayasa Hukuku çıkmış sorular
- Anne Çocuk Sağlığı çıkmış sorular
- Antik Numismatik çıkmış sorular
- Balkan Tarihi (250-1453) çıkmış sorular
- Bebeklik Döneminde Gelişim ve Eğitim çıkmış sorular
- Beşeri Faktörlerin Turizme Etkisi çıkmış sorular
- Bilgi Teknolojileri çıkmış sorular
- Bizans Mimarisi ve Sanatı çıkmış sorular
- Bütünleşik Pazarlama İletişimi çıkmış sorular
- Ceza Hukuku Özel Hükümler çıkmış sorular
- Coğrafi Bilgi Sistemleri çıkmış sorular