AUZEF Osmanlı Döneminde Balkanlar (1774-1914) Çıkmış Sorular

Ders, 1774-1914 arasında Osmanlı Balkanlarında Sırp, Yunan, Bulgar ve Romen millî hareketlerinin doğuşunu, kilise-okul mücadelelerini ve bağımsızlıkla sonuçlanan antlaşmaları ele alır. Osmanlı yönetiminin bölgedeki erken dönem politikaları da konuya zemin oluşturur.

Osmanlı'nın Balkanlardaki erken dönemi

• 14. yüzyılda uygulanan iskan politikasıyla Anadolu'dan Türkmen ve Müslüman nüfus Balkanlara yerleştirildi.
• İskan, bölgenin güvenliğini sağladı; Türkleşme ve İslamlaşmayı destekledi.
• Sırp Knezi Lazar, 1389 I. Kosova Meydan Savaşı'nda hayatını kaybetti; karşısında I. Murad komutasındaki ordu vardı.

Sırbistan: özerklikten bağımsızlığa

• 1812 Bükreş Antlaşması'nın 8. maddesi Sırplara iç işlerinde sınırlı özerklik verdi.
• Knez Miloş Obrenoviç, 1830 ve 1833 Hatt-ı Şerifleriyle knezliğin topraklarını 24.000 km'den 37.000 km'ye çıkardı.
• Sırp Kilisesi 1832'de özerk oldu; ancak metropolit seçiminin onayı İstanbul Patrikhanesi'nde kaldı.
• Aleksandır Karacorceviç döneminde Batı tarzı yenileşme hızlandı; Avusturya örnek alınarak 1844'te Medeni Kanun çıkarıldı.
• 1862'de Belgrad'daki çatışmanın ardından Kanlıca Konferansı, kale dışındaki Müslümanların Sırbistan'dan ayrılmasına karar verdi.

Sırp millî kimliği ve dil

• Vuk Stefanoviç Karaciç dil reformuyla halk dilini yazı dili yaptı; Kilise Slavcası'nın yerini aldı.
• Karaciç, halk kültürü derlemeleriyle Sırp millî kimliğinin biçimlenmesine katkı verdi.
• Modern Sırp alfabesi ve edebiyatının kurucusu sayılır.

Yunan bağımsızlık süreci

• Kapodistrias, Padova Üniversitesi'nde okudu; Rus Çarı I. Aleksandr adına 1815 Viyana Kongresi'nde Rus heyetinde yer aldı.
• Filhellenizm, Yunan isyancıları destekleyen Avrupalıların Yunan kültürüne duyduğu sevgiyi anlatır.
• Tepedelenli Ali Paşa, fiilen bağımsız davrandığı için 1820'de II. Mahmud tarafından Yanya valiliğinden alındı.
• 1827 Navarin Faciası'nda İngiliz, Fransız ve Rus donanmaları Osmanlı-Mısır donanmasını yok etti.
• Bağımsız Yunan siyasetinde Rus, Fransız ve İngiliz partileri doğdu.

Bulgar kilise mücadelesi

• Fener Patrikhanesi Helenizm anlayışıyla Slavlara baskı yaptı; 1800 genelgesi Bulgar okullarının kapatılmasını istedi.
• Bulgarlar 1847 sıralarında İstanbul'da kendi kiliselerini açmaya çalıştı.
• 3 Nisan 1860 Paskalya ayininde Piskopos Ilarion Patriğin adını anmayarak fiilen bağımsızlık ilan etti.
• Abdülaziz'in 1870 fermanıyla Bulgar Eksarhlığı kuruldu.
• Eksarhlık ile Rum Patrikliği kilise ve okullar üzerinde sert biçimde rekabet etti.

Romanya ve Berlin düzeni

• Eflak-Boğdan'ı birleştiren Prens Cuza, 1866'da muhafazakar ve liberallerin ortak darbesiyle devrildi.
• Muhafazakarlar toprak reformuna, liberaller otoriter yönetime tepki duydu.
• 1878 Berlin Antlaşması (93 Harbi sonrası) Romanya, Sırbistan ve Karadağ'ın bağımsızlığını tanıdı.
• Ayastefanos'taki Büyük Bulgaristan, Berlin'de üçe bölündü; Bulgaristan Prensliği ve Osmanlı'ya bağlı özerk Doğu Rumeli kuruldu.

İskan

Müslüman ve Türkmen halkın fethedilen Balkan topraklarına yerleştirilmesi politikasıdır.

Knezlik

Sırp yönetim birimidir; başında knez bulunur, Osmanlı'ya bağlı özerk yapıdır.

Özerklik

İç işlerde serbestlik olup tam bağımsızlık değildir.

Fener Rum Patrikhanesi

Balkan Ortodokslarının dinî merkezidir; Helenizm doğrultusunda Rumcayı yaygınlaştırmak istemiştir.

Bulgar Eksarhlığı

1870 fermanıyla kurulan, Patrikhane'den bağımsız Bulgar Ortodoks teşkilatıdır.

Filhellenizm

Helen dostluğu; Yunan isyanına destek veren Avrupalıların tutumudur.

Navarin Faciası

1827'de müttefik donanmaların Osmanlı-Mısır donanmasını yok etmesidir.

Kanlıca Konferansı

1862'de Müslümanların Sırbistan'daki kaleler dışı yerleşimlerden ayrılmasını kararlaştıran toplantıdır.

Berlin Antlaşması

1878'de Romanya, Sırbistan ve Karadağ'ın bağımsızlığını resmen tanıyan antlaşmadır.

Doğu Rumeli

Berlin'den sonra Osmanlı'ya bağlı kalan özerk vilayettir.

• Bükreş Antlaşması (1812, sınırlı özerklik) ile Berlin Antlaşması (1878, bağımsızlık tanıması) karıştırılmamalıdır.
• Özerk Sırp Kilisesi'nde onay yetkisi Patrikhane'de kalmıştır; tam bağımsız değildir.
• Bulgar Eksarhlığı 1870'de, Ilarion'un fiilî bağımsızlık ilanı 1860'ta gerçekleşti.
• Vuk Karaciç dil ve millî kimlik; Karacorceviç yenileşme ve kanunlarla ilişkilidir.
• Kapodistrias için Viyana Kongresi ve Padova Üniversitesi eşleşmesi akılda tutulmalıdır.