AUZEF Osmanlı Tarihi (1789-1908) Çıkmış Sorular

Ders, Osmanlı Devleti'nin 1789-1908 arasındaki dönemini ele alır: III. Selim'in Nizam-ı Cedit ıslahatları, II. Mahmut ve Tanzimat yenilikleri, Rum isyanı, Mısır ve Boğazlar sorunları, Kırım Harbi ile Avrupa devletlerinin artan etkisi işlenir.

III. Selim ve Nizam-ı Cedit dönemi

• Nizam-ı Cedit ıslahatlarının masrafı için İrad-ı Cedit Hazinesi kuruldu; gelirleri arasında alkollü içkilerden alınan zecriye de vardı.
• 1793'te devleti simgeleyen ay yıldızlı bayrağın ölçüleri standart hale getirildi.
• Ekonomiyi canlandırmak için bazı devlet ileri gelenlerinden ticaret gemisi alıp işletmeleri istendi.
• 1807'de Kabakçı Mustafa İsyanı çıktı; III. Selim tahttan indirildi, yerine IV. Mustafa geçti.

Gerileme, genişlik ve dış etkiler

• 18. yüzyıl sonunda devletin Asya, Avrupa ve Afrika'da toprakları vardı; yani üç kıtaya yayılmıştı.
• Alman Birliği'nin kurulması 19. yüzyıl olayıdır; 16. yüzyıl sonundaki gerilemenin nedeni sayılmaz.
• Napolyon sonrası Fransız kaynaklı milliyetçilik, 'Her millete bir devlet' sloganıyla çok uluslu imparatorlukları içeriden zayıflattı.
• 1806'da Mısır Meselesi yüzünden İngiltere savaş açtı; Duckworth komutasındaki donanma 1807'de İstanbul önlerine geldi.

II. Mahmut dönemi yenilikleri

• Divan-ı Hümayun'un işlevini Babıâli devralmaya başladı.
• Osmanlı'nın ilk resmî gazetesi Takvim-i Vekayi bu dönemde çıkarıldı.
• Buhran yıllarında taşrada güçlenen paşalardan Alemdar Mustafa Paşa devlete isyan etmeyenlerdendir.

Rum isyanı, Mısır ve Boğazlar

• 1821 Rum isyanı sürerken Osmanlı-Mısır donanması 1827'de Navarin'de ortak İngiliz, Fransız ve Rus donanmasınca yok edildi.
• Mısır isyanında Rusya ile ittifak için 8 Temmuz 1833'te Hünkâr İskelesi Antlaşması imzalandı.
• Antlaşmanın Boğazlarla ilgili hükümleri Boğazlar Meselesi'ni uluslararası nitelikli bir sorun yaptı.

Tanzimat dönemi

• Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu) 1839'da Abdülmecit zamanında ilan edildi.
• 1846'da ilk darülfünun, bürokrasi için bilgili bir kuşak yetiştirmek amacıyla kuruldu.
• Temettüat Defterleri, vergilendirmeye esas olacak emlak ve arazi sayımı için tutuldu.
• 1846'da Babıâli'de yapılan Hazine-i Evrak binası eski ve yeni resmî belgeleri koruyan arşivdi.
• Cizye, gayrimüslim tebaadan alınan vergiydi.

Kırım Harbi ve 1856 Paris Antlaşması

• 1853-56 Kırım Harbi sırasında Osmanlı donanması 1853'te Sinop Baskını'yla yok edildi.
• 1856 Paris Antlaşması'nda Karadeniz tarafsız ve silahsız hale getirildi; sınırlama hem Rusya'yı hem Osmanlı'yı bağladı.
• 9. maddede Islahat Fermanı'na değinilmesi, Avrupa'nın Osmanlı iç işlerine karışmasını artırdı.

Ayaklanmalar, mülteciler ve azınlık hakları

• 1848 ihtilallerinden kaçan Macar ve Leh mültecilerin sığınması Osmanlı'yı Mülteciler Meselesi'nin tarafı yaptı.
• 1859'da Abdülmecit'e karşı kurulan Fedai Cemiyeti'nin ortaya çıkarılması Kuleli Vakası olarak bilinir.
• Bulgarlar 1870 fermanıyla bağımsız kilise haklarını (Bulgar Eksarhlığı) kazandı.

Nizam-ı Cedit

III. Selim'in başlattığı yeni düzen ve ıslahat programı.

İrad-ı Cedit Hazinesi

Nizam-ı Cedit masraflarını karşılamak için oluşturulan özel gelir hazinesi.

Zecriye

İrad-ı Cedit gelirleri arasında yer alan, alkollü içkilerden alınan vergi.

Cizye

Müslüman olmayan tebaadan alınan vergi.

Temettüat Defterleri

Tanzimat sonrası vergilendirme için halkın emlak ve arazisinin kaydedildiği sayım defterleri.

Hazine-i Evrak

Babıâli'de 1846'da yapılan, resmî belgelerin saklandığı arşiv binası.

Takvim-i Vekayi

Osmanlı'nın ilk resmî gazetesi.

Babıâli

II. Mahmut döneminde Divan-ı Hümayun'un yerini almaya başlayan merkezî yönetim makamı.

Boğazlar Meselesi

Hünkâr İskelesi Antlaşması ile uluslararası nitelik kazanan Boğazların statüsü sorunu.

Mülteciler Meselesi

1848 ihtilalleri sonrası Macar ve Leh mültecilerin Osmanlı'ya sığınmasıyla doğan uluslararası sorun.

Kuleli Vakası

1859'da Abdülmecit'i öldürme amaçlı Fedai Cemiyeti girişimi.

• Navarin (1827, donanmanın yakılması) ile Sinop (1853, Rus baskını) karıştırılmamalı.
• Tanzimat Fermanı Abdülmecit dönemine, Takvim-i Vekayi ve Babıâli'nin öne çıkışı II. Mahmut dönemine aittir.
• Kabakçı Mustafa İsyanı sonrası tahta geçen IV. Mustafa'dır; Alemdar Mustafa Paşa ile karıştırılmamalı.
• Paris Antlaşması'nda Karadeniz sınırlaması yalnız yenilen Rusya'ya değil, Osmanlı'ya da uygulandı.
• 'Dışında kalır' tipi sorularda zaman uyumsuzluğuna bakılmalı (ör. Alman Birliği 19. yüzyıl).