AUZEF Osmanlı Teşkilatı ve Kültür Tarihi Çıkmış Sorular

Ders, Osmanlı Devleti'nin saray, merkez, taşra ve ordu teşkilatını; padişah ailesini, Divan'ı, ocakları ve gayrimüslim cemaatlerle ilişkileri kapsayan kurumsal yapıyı anlatır. Görev ve unvanların kimlere ait olduğu sınavda temel ayrımdır.

Padişah, Hazine ve Halifelik

• Padişahın yetki ve sorumluluklarına dair ilk geniş bilgiler Fâtih Kânûnnâmesi'nde yer alır.
• Padişahın şahsına ait gelirler ve harcamalar Ceyb-i Hümayun adlı özel hazinede toplanır.
• Halifelik Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlılara geçmiştir.

Harem ve Saray Hayatı

• Harem, fetihten sonra ilk olarak Eski Saray'da oluşturulmuştur.
• III. Murad döneminde padişah ailesi ve kadın hizmetliler Topkapı Sarayı Harem dairesine yerleşmiştir.
• Padişah annesi, Valide Alayı ile Eski Saray'dan Topkapı'ya götürülür ve mehd-i ulya-yı saltanat unvanını alırdı.
• III. Ahmet'ten itibaren padişah eşlerine Kadın Efendi denmiştir.
• Hünkar Sofası, Mimar Sinan'ın yaptığı, tören ve eğlencelere ev sahipliği eden büyük salondur.
• Darüssaade Ağası cariye alımı, haremin giderleri ve Haremeyn vakıflarının yönetimiyle ilgilenirdi.

Enderun ve Divan

• Kiler (Kilerli koğuşu) Enderun'un bölümlerinden biridir; Kilerci diye bir birim yoktur.
• Divan toplantıları Topkapı Sarayı'nda Kubbealtı'nda yapılırdı.
• Nişancı Divan'a oturarak katılan asli üyedir, ayakta hizmet edenlerden sayılmaz.

Sadrazam ve Üst Görevliler

• Veziriazam seferdeyken İstanbul'daki işleri Sadaret Kaymakamı yürütür.
• Sadrazama vekâlet etmek kazaskerlerin görevi değildir.
• Veziriazamlar tâbi hükümdarlara ve yabancı devlet adamlarına yazdıkları mektuplara pençe işareti koyardı.

Taşra Yönetimi ve Cemaatler

• Eyaleti beylerbeyi yönetirdi.
• Dizdar, kalenin muhafızı ve kaledeki askerlerin komutanıdır.
• Âyanların görevleri arasında suçluları yargılamak yoktur; bu kadıya aittir.
• Gayrimüslim cemaatlerin devletle işlerini yürüten, kendi içlerinden seçilen temsilciye Kocabaşı denirdi.

Kapıkulu Ocakları

• Yeniçeri Ocağı I. Murad döneminde kurulmuştur.
• 1363 tarihli Pençik Kanunu savaş esirlerinden Acemi Ocağı'na asker alınmasını sağlamıştır.
• Cebeciler yeniçerilerin silah ve cephane temini, saklanması, taşınması ve onarımıyla görevliydi.
• Lağımcı Ocağı III. Selim döneminde tabya, kale, köprü ve lağım gibi teknik kollara ayrılarak yenilenmiştir.

Valide Alayı

Padişahın annesinin Eski Saray'dan Topkapı Sarayı'na götürüldüğü tören.

Kadın Efendi

III. Ahmet'ten sonra padişah eşleri için kullanılan unvan.

Pençik Kanunu

Savaş esirlerinden Acemi Ocağı'na asker temin edilmesine imkân veren 1363 tarihli kanun.

Sadaret Kaymakamı

Sadrazam seferdeyken merkezdeki işleri yürüten vekil.

Kocabaşı

Gayrimüslim cemaatin devletle ilişkilerini yürüten seçilmiş temsilci.

Dizdar

Kale muhafızı ve kaledeki askerlerin komutanı.

Cebeci

Yeniçerilerin silah ve cephanesinden sorumlu sınıf.

Pençe

Veziriazamın mektuplarda kullandığı işaret.

Ceyb-i Hümayun

Padişahın özel gelir ve giderlerine ayrılmış hazine.

Kubbealtı

Divan'ın toplandığı mekân.

Hünkar Sofası

Haremde Mimar Sinan'ın yaptığı büyük tören salonu.

Darüssaade Ağası

Haremin işleri ve Haremeyn vakıflarından sorumlu ağa.

• Sadrazam vekili kaymakamdır; kazaskerler bu göreve vekâlet etmez.
• Enderun'daki birim Kiler'dir, Kilerci değil; şık adlarına dikkat edilmeli.
• Nişancı Divan'da oturan asli üyedir, ayakta görev yapanlarla karıştırılmamalı.
• Suçluları yargılamak kadının işidir, âyanın değil.
• Harem önce Eski Saray'da kuruldu, Topkapı Harem'ine geçiş III. Murad döneminde oldu.