AUZEF Özel Eğitime Giriş Çıkmış Sorular

Özel Eğitime Giriş dersi; özel gereksinimli bireylerin türlerini, nedenlerini, tanılanmasını, eğitim ortamlarını, aile desteğini, erken müdahaleyi ve eğitimde teknoloji kullanımını ele alır. Ders aynı zamanda ilgili yasal düzenlemeleri ve temel kuramcıları kapsar.

Yasal düzenlemeler ve eğitim ortamları

• 2916 sayılı Kanun 1983'te, 573 sayılı KHK 1997'de yürürlüğe girmiştir.
• Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği 2018'de yayımlanmış, zihinsel yetersizliği düzeylere göre sınıflamıştır.
• En az sınırlandırılmış ortam, bireyin akranlarıyla genel eğitimde destekle birlikte bulunduğu ortamdır; danışman destekli genel sınıf buna örnektir.
• Yalnızca düşük okul başarısı kaynaştırma ve özel eğitim kapsamına girmek için yeterli değildir.
• Orta ve ağır düzey zihin yetersizliği olan çocuklar çoğunlukla özel eğitim uygulama okullarında öğrenim görür.

Nedenler ve bedensel yetersizlik

• Özel gereksinim nedenleri doğum öncesi, doğum sırası ve doğum sonrası olarak ayrılır; kazalar, zehirlenmeler ve kafa travması doğum sonrasıdır.
• Spina bifida, omurganın tam kapanmamasıyla oluşur; serebral palsi ve multipl skleroz da beyin ya da omurilik kaynaklıdır.
• Çocukluk artriti eklem hastalığıdır; beyin-omurilik kaynaklı sayılmaz.
• Yardımcı araçla sosyal uyum sağlayıp öz bakım ve akademik alanda desteğe ihtiyaç duyan birey orta derecede yetersizliktedir.
• Zedelenmeye örnek: ateşli hastalık geçirmek.

Zihinsel yetersizlik, otizm ve DEHB

• Zihinsel yetersizlikte zekâ puanının yanında uyumsal davranışlar giderek daha çok vurgulanır; bellek ve dikkat güçlükleri görülür.
• Öğretimde uygulamalı davranış analizi, yanlışsız, doğrudan ve doğal öğretim kullanılır; hedef istendik davranışı artırmaktır.
• Otizm 1943'te Leo Kanner tarafından tanımlanmış, genetik ve çevresel etkenli nöro-gelişimsel bir bozukluktur.
• Otizmde sosyal iletişim güçlüğü, tekrarlayan davranışlar, zamir karıştırma, yalnız oyun görülür; zihinsel yetersizlik eşlik edebilir.
• DEHB dünyada yaklaşık yüzde 3-7 görülür; resmî tanıyı psikiyatrist koyar, müdahale bütünsel olmalı, ceza etkisizdir.

Özel öğrenme güçlüğü, dil ve konuşma, duyusal yetersizlikler

• Terimi 1963'te Samuel Kirk kullanmıştır; alt türleri disleksi, disgrafi, diskalkulidir; bireyler normal ya da üstü zekâya sahiptir.
• Görsel algı Bender Gestalt ile değerlendirilir; Türkiye'de oran, tanılama yetersizliği nedeniyle bilinmez.
• Dil gelişiminin 3. evresi 6-12 ay arası heceleme/çağıldamadır; Vygotsky çevrenin belirleyici rolünü vurgular.
• Dil bozukluğunda başka sorun yokken dil anlama ve kullanma güçtür; en sık konuşma sesi bozukluğu görülür.
• Akıcılık bozukluğu kekemeliktir; ses uzatmaları belirtisidir. İşitme kaybı türleri: iletim, sensörinöral, karışık, santral.

Üstün yetenekliler

• BİLSEM süreci: duyuru, öğretmen gözlem formları, grup ölçekleri, bireysel değerlendirme.
• 7 yaş üstü tanılamada Üçlü Yetenek Testi, Woodcock Johnson III ve aday gösterme kullanılır; Denver II 0-6 yaş içindir.
• Ailenin görevi çocuğun kendi potansiyelini desteklemektir; kendi beklentilerini dayatmak sorumluluk değildir.

Aile ve erken müdahale

• Erken müdahale, çocuk ve aileye en erken dönemde eğitim, sağlık ve beslenme hizmeti sunar; en kapsamlı bilgiyi aile verir.
• Aile tepkileri: şok, reddetme, depresyon, karmaşa, suçluluk, kızgınlık, pazarlık, kabul ve uyum.
• Aile destekleri: rehberlik, danışma, aile eğitimi, sosyal destek, yasal haklar; klinik destek sayılmaz.
• Epstein modelinde aile karar sürecinde eşit ortaktır; öğretmen aile içi sorunlarla ilgilenmez.
• Küçük Adımlar programı 0-6 yaş içindir; transdisipliner modelde uzmanlar yalnız kendi alanıyla sınırlı kalmaz.

Öğretim uyarlamaları ve teknoloji

• Ön koşul becerilerin öğretilmesi, materyal sadeleştirmeden farklıdır.
• Yardımcı teknoloji bireyin ihtiyacına göre seçilir; en yeni olması koşul değildir.
• Sanal gerçeklik özel donanımla yapay ortam sunar; artırılmış gerçeklik telefon veya tabletle gerçek görüntüye nesne ekler.
• Robot; mekanik düzenek, elektronik devre, sensör ve yazılımdan oluşur; tekerlek zorunlu değildir.
• Teknoloji zekâ düzeyini yükseltmez; keşfedici uygulamalar kullanıcıya hareket olanağı verir.

Erken müdahale

Özel gereksinimli ya da risk altındaki çocuk ve ailesine mümkün olan en erken dönemde destek sunarak yetersizliğin etkisini azaltma çalışmasıdır.

En az sınırlandırılmış ortam

Bireyin destek hizmetleriyle birlikte yetersizliği olmayan akranlarıyla bulunabildiği en uygun eğitim ortamıdır.

Uyumsal davranış

İletişim, öz bakım ve sosyal beceriler gibi alanlarda bireyin günlük yaşamdaki bağımsızlık düzeyidir.

Fenilketonüri

Fenilalaninin işlenememesiyle beyne zarar veren kalıtsal metabolik hastalıktır; yenidoğan döneminde topuk kanıyla taranır.

Spina bifida

Omurganın tam kapanmaması sonucu omuriliğin açıkta kalmasıyla oluşan ayrık omurga durumudur.

Yardımcı teknoloji

Özel gereksinimli bireyin işlevselliğini artıran, bilgiye erişimini sağlayan ürün ve cihazlardır.

Disgrafi

Yazma alanında görülen özel öğrenme güçlüğüdür; harf ve sözcükleri ters yazma gibi güçlükler yaşanır.

Fonolojik farkındalık

Sesleri fark etme, ayırma, birleştirme ve çıkarma becerisidir.

Dizatri

Konuşma kaslarının zayıflığından doğan konuşma sesi bozukluğudur; özel öğrenme güçlüğü sayılmaz.

Nesne sürekliliği

Görüş alanından çıkan nesnenin var olmaya devam ettiğini kavrama becerisidir; cee oyunu bunu destekler.

Zamir tersinlemesi

Otizmde ben ve sen zamirlerinin birbirine karıştırılmasıdır.

• Disleksi, disgrafi, diskalkuli özel öğrenme güçlüğüdür; dizatri ve kekemelik dil-konuşma bozukluğu grubundadır.
• Benzer sorularda yasal tarihleri ayırt et: 2916 sayılı Kanun 1983, 573 sayılı KHK 1997.
• Zeka ölçekleri (WISC-R) ile gelişim tarama testleri (Denver II, 0-6 yaş) aile programı ya da özel öğrenme güçlüğü tanısı değildir.
• Aileyi karar sürecinde yalnız bilgilendirilen taraf ya da öğretmeni aile terapisti sayan seçenekler yanlıştır.
• Soruda hangi seçeneğin yanlış olduğu isteniyorsa mutlak ifadelere ve yetersizliği tersine çeviren seçeneklere dikkat edilmelidir.