AUZEF Pozitivist Felsefe Çıkmış Sorular

Pozitivist felsefe, bilginin gözlem ve deneye dayanması gerektiğini savunan çizgiyi Bacon, Hume, Comte, Mill, Spencer ve Mach'tan Viyana Çevresi'ne kadar izler. Ders, metafiziğin bilimden dışlanmasını, doğrulama ilkesini ve mantıksal çözümlemeyi merkeze alır.

Öncüler: Bacon, Hume, Kant

• Bacon gözlem ve deneye, tümevarıma dayanan yöntemi savundu; güvenilir bilgiyi bu yoldan elde edilen bilgi saydı.
• Bacon'a göre idoller (Kabile, Mağara, Çarşı, Tiyatro) aklı yanıltan önyargılardır ve bilimden önce ayıklanmalıdır.
• Hume nedenselliği olayların ardışıklığının yarattığı alışkanlık ve çağrışıma bağlar; doğada gözlenebilir zorunluluk yoktur.
• Kant'a göre bilgi deneyimle başlar, ancak zihnin a priori biçimleri (zaman, mekân, nedensellik) verileri düzenler.
• Bacon, Hume ve Kant bilgi için deneyimin zorunlu olduğunda birleşir.

Comte, Mill, Spencer, Bentham

• Comte'un üç hâl yasası sırayı teolojik, metafizik, pozitif olarak verir; ilkesi Düzen ve İlerleme'dir.
• Comte bilimin hedefini öngörü ve eylem sayar; ahlaki bağ için İnsanlık Dini'ni önerir.
• Mill, Comte'un otoriter toplum mühendisliğini bireysel özgürlük adına eleştirir; liberal ilerlemeyi savunur.
• Mill'in nedensel ilişki yöntemleri tümevarımsaldır; tümdengelim bunlar arasında yer almaz.
• Spencer toplumu parçaları birbirine bağlı işlevsel bir organizmaya benzetir ve evrimsel ilerlemeyi savunur.
• Bentham etiği kesin bilimlerin modeline göre kurmaya çalışmıştır.

Mach

• Mach'a göre bilimin işi hakikati bulmak değil, deneyimi en sade biçimde düzenlemektir (düşünce ekonomisi).
• Kalıcı bir ben yoktur; ben duyumların geçici birliğidir.
• Atom, mutlak uzay gibi metafizik varsayımlar bilimden ayıklanmalıdır; atom görüşü bu yüzden olumsuz etkilenmiştir.
• Mach'ın deneyimciliği ve metafizik karşıtlığı Viyana Çevresi'ne ilham vermiş, Çevre bunları mantıkla birleştirmiştir.

Viyana Çevresi ve Bildirisi

• Schlick'in öncülüğünde toplanan Çevre'ye Mantıkçı Pozitivizm, Mantıkçı Empirizm, Yeni Pozitivizm adları verilir.
• 1929 bildirisi Neurath, Carnap ve Hahn tarafından imzalanmıştır; Popper Çevre üyesi değil eleştirmenidir.
• Bilimsel bilgi, deney ile mantıksal çözümlemenin birlikte bulunmasıdır.
• Felsefe yeni bilgi üretmez; görevi kavramları mantıksal çözümlemeyle açıklığa kavuşturmaktır.
• Hahn mantıksal biçimciliği Mach'ın deneyimciliğiyle birleştirmiştir.

Doğrulama ilkesi ve metafizik eleştirisi

• Analitik olmayan bir önerme ancak deneyle doğrulanabiliyorsa bilişsel anlam taşır; Schlick anlamı doğrulanma yöntemiyle özdeşleştirir.
• Analitik önermeler kavram çözümlemesiyle doğrudur, dünya hakkında yeni bilgi vermez; mantık ve matematik bu türdendir.
• Sentetik a priori önermeler reddedilir; Öklid dışı geometrilerin bulunması Kant'ın görüşünü zayıflatmıştır.
• Metafizik önermeler sınanamadığı için bilişsel anlamdan yoksundur; yine de yaşam duygusunu ifade edebilir.
• Çevre'ye göre geleneksel felsefe yanıtlanamayan sorulardan oluşur; bunun adı metafiziktir.

Carnap ve Neurath

• Carnap'ın Dünyanın Mantıksal Yapısı (1928) kitabı terimleri empirik verilerden tanımlamayı hedefler.
• Carnap gözlenemeyen kuramsal terimleri indirgeme cümleleriyle gözlemsel koşullara bağlamayı önerdi.
• Carnap modaliteyi mantıksal doğruluk üzerinden inceledi; bilim felsefesini dil felsefesi olarak ele almak Çevre'nin katkısıdır.
• Neurath protokol önermelerinin öznel olmasına karşı çıktı; bunlar özneler arası, fiziksel ve tarihsel bağlamlı olmalıdır.
• Neurath fizikalizme dayalı birleşik bilimi ve görsel simgelerle bilgiyi yaygınlaştıran Isotype'ı geliştirdi.

Çürütülebilirlik ve dil felsefesi

• Popper doğrulamanın mantıksal olarak mümkün olmadığını savundu; ölçüt yanlışlanabilirliktir, sonradan çürütülebilirlik terimi tercih edildi.
• Frege anlam (sinn) ile gösterilen (medlul) arasında ayrım yaptı ve doğal dili inceleme konusu yaptı.
• Semantik, işaretlerle işaret edilen şeyler arasındaki bağı araştırır.
• Tekil ifadeler belli yer ve zamanda gerçekleşen tek bir olguyu gösterir.

Tümevarım

Gözlem ve deneyden genel sonuçlara varan, Bacon'la anılan yöntem.

İdoller

Bacon'a göre aklın bilimsel yönteme geçmeden önce arınması gereken önyargılar.

A priori biçimler

Kant'ta deneyimden bağımsız, verileri düzenleyen zihin yapıları.

Üç hâl yasası

Comte'a göre düşüncenin teolojik, metafizik ve pozitif aşamalardan geçmesi.

Düşünce ekonomisi

Mach'a göre bilginin deneyimle en yalın biçimde düzenlenmesi.

Doğrulama ilkesi

Analitik olmayan önermenin anlamlı olması için deneyle doğrulanabilir olması gerektiği ilkesi.

Analitik önerme

Doğruluğu kavram çözümlemesiyle anlaşılan, dünya hakkında yeni bilgi vermeyen önerme.

Sentetik önerme

Doğruluğu deneye dayanan, bilgi veren önerme.

Protokol önermesi

Gözlemi kaydeden önerme; Neurath'a göre özneler arası ve fiziksel dille kurulmalıdır.

Fizikalizm

Bilimlerin fiziksel nesne ve olayları betimleyen ortak dile çevrilebileceği görüşü.

Isotype

Neurath'ın bilgiyi piktogramlarla herkese ulaştırmayı amaçlayan görsel sistemi.

Yanlışlanabilirlik

Popper'a göre bilimsel önermenin gözlemle çürütülebilir olması.

• Doğrulama ilkesi Schlick ve Viyana Çevresi ile, yanlışlanabilirlik Popper ile ilişkilidir; karıştırılmamalıdır.
• Mill bireysel özgürlükçüdür, Comte düzen vurgulu ve otoriterdir; toplum mühendisliği bu iki düşünürü ayırır.
• Carnap metafiziği bilişsel olarak anlamsız bulur ama duygusal ifade değerini tümüyle yadsımaz; 'tümüyle değersiz' ifadesi yanlıştır.
• Protokol önermeleri öznel değil özneler arası olmalıdır; bu Neurath'ın eleştirisinin özüdür.
• Soru köklerinde 'değildir' ve 'sayılamaz' ifadelerine dikkat edilmeli; Whitehead, Popper ve Johannes Scottus gibi dışarıda kalanlar sık sorulur.