AUZEF Sosyolojiye Giriş I Çıkmış Sorular

Sosyolojiye Giriş I dersi, sosyolojinin kurucu düşünürlerini, temel yaklaşımlarını ve kültür, rol, statü, toplumsal yapı, toplumsal değişme gibi çekirdek kavramları tanıtır.

Sosyolojinin kurucusu ve Comte

• Sosyolojiye adını veren düşünür Auguste Comte'tur.
• Üç Hâl Yasası'na göre insanlık teolojik, metafizik ve pozitif aşamalardan sırayla geçer.
• Comte sosyolojiyi sosyal statik ve sosyal dinamik diye iki kola ayırmıştır.
• Statik toplumun düzenini ve yapısını, dinamik ise zaman içindeki değişmeyi inceler.

Sosyolojik yaklaşımlar ve düşünürler

• Alfred Schutz, Husserl'in felsefesini Mead'in düşünceleriyle birleştirerek fenomenolojik sosyolojiyi geliştirmiştir.
• Fenomenolojik yaklaşım, gündelik yaşamın ve toplumsal gerçekliğin bireylerce nasıl kurulduğuna bakar.
• Parsons toplumu, alt sistemlerden oluşan bağımsız ve kendine yeten bir sistem olarak görür.
• Parsons'ta her alt sistem, toplumun sürmesi için gereken dört ihtiyaçtan birini karşılar; çatışma bu ihtiyaçlardan biri değildir.

Kültür ve toplumsallaşma

• Kültür, bireyin toplumsallaşmasına katkı sağlar.
• Ortak kültürel değerleri edinen bireylerde ortak özellikler oluşur.
• Bu ortaklık insanları ortak değerler çevresinde toplayarak toplumsal bütünleşmeyi sağlar.

Toplumsal gruplar

• Cooley'ye göre grubun birincil ya da ikincil sayılması, içindeki toplumsal ilişki biçimine bağlıdır.
• Ayrım, grubun büyüklüğüyle değil ilişkinin niteliğiyle yapılır.

Rol, statü ve toplumsal yapı

• Toplumsal roller karşılıklıdır; her rol, karşısındaki role göre tanımlanır (ana baba–çocuk, işveren–işçi).
• Bir kişinin iki rolünün beklentileri bağdaşmazsa rol çatışması doğar.
• Yargıç olan babanın, sanık çocuğuyla karşılaşması rol çatışması örneğidir.
• Statüler ve roller düzenli bir bütün oluşturduğunda toplumsal yapı ortaya çıkar.

Toplumsal değişme

• Mübeccel Kıray, Ereğli araştırmasında değişimi tampon kurum kavramıyla açıklamıştır.
• Tampon kurumlar geleneksel ve modern sistemler arasında köprü görevi görür.
• Vilfredo Pareto, değişmenin kaynağını grupların siyasal iktidarı ele geçirme rekabetinde görür.

Total kurumlar

• Goffman total kurumu, yaşamın tüm alanlarının tek yerde ve tek otorite altında yürütüldüğü kapalı kurum olarak tanımlar.
• Hapishane ve akıl hastanesi tipik örneklerdir.
• Amaç, bireyin benliğini ve davranışlarını kökten dönüştürmektir.

Üç Hâl Yasası

Comte'a göre düşüncenin teolojik, metafizik ve pozitif aşamalardan geçmesi.

Sosyal statik

Toplumun düzenini ve yapısını inceleyen kol.

Sosyal dinamik

Toplumun gelişimini ve değişme yasalarını inceleyen kol.

Fenomenolojik sosyoloji

Toplumsal gerçekliğin bireylerce gündelik yaşamda nasıl kurulduğunu araştıran yaklaşım.

Tampon kurum

Kıray'ın, geleneksel ile modern sistem arasında köprü işlevi gören kurumlar için kullandığı kavram.

Total kurum

Goffman'a göre bireyin yaşamının tamamen tek otorite altında kapalı biçimde yürütüldüğü kurum.

Toplumsal bütünleşme

Ortak kültürel değerler sayesinde insanların bir arada durması.

Rol çatışması

Bir kişinin üstlendiği rollerin beklentilerinin birbiriyle bağdaşmaması.

Toplumsal yapı

Statülerin ve rollerin düzenli, örgütlü bütünü.

Birincil ve ikincil grup

Cooley'de ayrımı toplumsal ilişki biçimi belirleyen grup türleri.

• Statik yapıyı, dinamik değişmeyi ifade eder; ikisi karıştırılmamalıdır.
• Comte hem Üç Hâl Yasası hem statik-dinamik ayrımıyla birlikte anılır.
• Tampon kurum Kıray'a, total kurum Goffman'a aittir; adları karıştırılmamalıdır.
• Parsons'ın dört ihtiyacı arasında çatışma yoktur; 'sayılmayan' sorularında bu akılda tutulmalıdır.
• Rol çatışması iki rolün bağdaşmamasıdır; rollerin birbirine bağlı tanımlanması ise ayrı bir noktadır.