AUZEF Tasarım ve Girişimcilik Çıkmış Sorular

Ders, tasarımın ve girişimciliğin kavramsal temellerini, tasarım odaklı düşünmeyi, sosyal ve dijital girişimcilik türlerini ve tasarımcının girişimci rolünü ele alır. Tasarımın sanattan farkı, tarihsel akımlar ve kuramcıların görüşleri de sınavın önemli parçasıdır.

Girişimcilik kavramı ve tarihsel gelişimi

• Tarımda ihtiyaç fazlası ürünün elde edilip değiştirilmesi, takas ticaretini ve ilk girişimcilik örneklerini doğurmuştur.
• Girişimcilik sözcüğünü ekonomi yazınına 18. yüzyılda Fransız iktisatçı Richard Cantillon sokmuştur.
• Çağdaş girişimciliğin doğuşu Sanayi Devrimi, artan üretim, sermaye birikimi ve bilimsel-teknolojik gelişmelere dayanır.
• Bilimsel keşif amaçlı geziler çağdaş girişimciliğin doğuş nedenleri arasında sayılmaz.
• Girişimci toplumun ve pazarın gereksinimlerine göre ürün geliştirir; yalnızca kendi isteğine göre üretmez.

Schumpeter ve yenilik anlayışı

• Joseph Schumpeter girişimciyi yenilik yapan, yeni teknoloji geliştiren ve ekonomik gelişmeyi sürükleyen kişi olarak görür.
• Girişimci olmak sermayeye sahip olmaktan çok daha önce denenmemiş bir fikri hayata geçirmekle ilgilidir.
• Eski kuralların yıkılırken yenilerinin kurulduğu sürece yaratıcı yıkım denir.
• Mevcut modelin gelişmiş sürümünü çıkarmak yaratıcı yıkım değil, var olanı geliştirmektir.
• Peter Drucker'a göre parlak fikirler en riskli kaynaktır; hangisinin başarılı olacağını önceden hiç kimse bilemez.
• Yaratıcılığın ekonomik etkenleri yenilik, verimlilik ve büyümedir; siyaset bunlardan değildir.

Tasarımın doğası, tarihi ve değişen rolü

• Sanat yapıtında estetik ve kişisel anlatım öndedir; tasarımda mesaj aktarmak ve işlevsel olmak öndedir.
• Tasarım ile sanat aynı şey sayılmaz; grafik tasarım görsel yoldan problem çözer.
• William Morris'in öncülüğündeki Art and Crafts, ucuz ve niteliksiz seri üretime karşı el yapımı tasarımı savunmuştur.
• Ken Garland öncülüğünde 1964'te yayımlanan First Things First manifestosu tasarımcının toplumsal rolünü sorgulamıştır.
• Adlandırma sırası: grafik sanatı, grafik tasarım, görsel iletişim tasarımı, iletişim tasarımı.
• 2000 tarihli bildiride metne ve görüntüye eklenen boyutlar hareket, zaman, ses ve etkileşimdir; kompozisyon yeni boyut değildir.
• Tasarımcının rolünü teknoloji, ekonomi ve sosyal-kültürel dönüşümler sürekli yeniler; moda köklü etken sayılmaz.
• Teknoloji ilerledikçe insanların arz ve talepleri değişir, tasarım anlayışı da değişir.

Tasarım odaklı düşünme

• Amaç kullanıcıyı merkeze alarak yaratıcı çözümler üretmektir.
• Beş aşama: empati kurma, problemi tanımlama, fikir üretme, prototip yapma, test etme.
• Fikir üretme üçüncü aşamadır; çözüm planı burada oluşur, alışılmadık hatta saçma görünen fikirler de önemlidir.
• Fikirlerin somutlaştığı aşama prototip oluşturmadır.
• Anketle hedef kitleyi dinlemek empati kurma aşamasına karşılık gelir.
• Fikri klişe çerçevede bırakmak yaratıcılığı köstekler.
• Eşitlik sürecin yöntemsel ilkelerinden değildir.

Tasarımcı girişimci ve uzman tasarımcı

• Girişimci tasarımcı işe ürünle ilgili araştırma ve analizle başlar.
• Başarılı tasarımcı-girişimci yenilikleri izler ve iş fikirlerini uygulamaya geçirir.
• Tasarım girişimcisi, halkın karar verdiği güvencesiz bölgelere sıçramak zorundadır.
• İşletme alanında eğitim almış olmak girişimin başarı olasılığını artırır.
• Kees Dorst'a göre uzman tasarımcı çözümsüz görüneni çözer, yeni çözümler üretir ve başkalarının sorun gördüğü yerde fırsat bulur.
• Kimseye danışmadan mükemmeliyetçi davranmak uzman tasarımcı özelliği sayılmaz.
• Ürün tasarımında hedef kitlenin ihtiyacı ve estetik algısı belirlenmelidir; çok satmak tasarımın niteliği değil sonucudur.

Sosyal girişimcilik

• İş girişimcisi kâr peşindedir ve ürünü işletmedir; sosyal girişimci toplumsal yarar hedefler ve ürünü değişimdir.
• Sosyal girişimcinin gelir elde etmesi yasak değildir.
• Sosyal girişimciliğin temelinde gönüllülük vardır.
• Bağışçıyı en çok güdüleyen etken güvenilirliktir.
• Örnek ankette proje, köy okullarındaki ilk ve ortaokul öğrencilerinin eğitim ihtiyaçlarına yönelmiştir.
• Birden fazla bağış seçeneği farklı gelir gruplarının katılımını sağlar.
• Projeyi duymada en etkili kanal arkadaş ve yakın çevredir (%60).

Dijital girişimcilik ve medya

• Dijital girişimcilik gelişmeye açık, sınırları genişleyen ve tanımlaması güç olduğu için çok adla anılır.
• Türleri hafif, orta ve aşırı dijital girişimciliktir.
• Müşteriyle yüz yüze görüşme dijital girişimlerde ortak değer değildir.
• Dijital girişimde etik kuralları yok saymak başarı özelliği sayılmaz.
• McLuhan'a göre kültürün karakterini bilginin kaydedilip aktarıldığı ortam belirler; dünyanın küresel köye dönüşeceğini öngörmüştür.
• UI görsel tasarım ve etkileşimli öğelere odaklanır; UX genel deneyimi kapsar ve kolay, verimli, hoş deneyim hedefler.

Yaratıcı yıkım

Yeni bir yeniliğin eski ürün, teknoloji veya iş modelini geçersiz kılması; Schumpeter'in kavramıdır.

Tasarım odaklı düşünme

Kullanıcıyı merkeze alan, beş aşamalı yaratıcı problem çözme yöntemi.

Empati

Başkasının duygu ve düşüncelerini aynı deneyimi yaşamadan kavrayabilme becerisi; Nick Babich tanımlamıştır.

Prototip

Fikrin elle tutulur, denenebilir somut biçime dönüştürülmüş ilk hâli.

Art and Crafts

William Morris'in başlattığı, seri üretime karşı el işçiliğini ve kaliteyi savunan akım.

First Things First

1964'te Ken Garland öncülüğünde yayımlanan, tasarımın toplumsal rolünü sorgulayan manifesto.

Sosyal girişimci

Öncelikli amacı kâr değil toplumsal yarar ve değişim yaratmak olan girişimci.

Dijital girişimcilik

Faaliyetlerin sanal ortamda yürütüldüğü girişimcilik türü.

Küresel köy

McLuhan'ın teknolojinin dünyayı getireceğini öngördüğü yakınlaşmış hâl.

UI ve UX

UI görsel arayüz ve etkileşim öğelerine, UX ise kullanıcının bütüncül deneyimine odaklanır.

Teknolojik determinizm

Kültürün yapısını baskın bilgi aktarma ortamının belirlediği görüşü.

• Sanat estetik ve kişisel anlatıma, tasarım mesaj aktarmaya ve işlevselliğe yönelir; ikisini karıştırma.
• Yenilik ile yaratıcı yıkımı ayır: üst model çıkarmak yıkım değil, geliştirmedir.
• Tasarım odaklı düşünmenin sırası: empati, tanımlama, fikir, prototip, test; eşitlik ve moda gibi seçenekler tuzaktır.
• Sosyal girişimci gelir elde edebilir; sadece amacı kâr değildir. Bu yüzden III. ifade genellikle yanlıştır.
• Kompozisyon, keşif gezileri ve yüz yüze görüşme gibi seçenekler çoğu sorada olmayanlar arasında çıkar.