AUZEF Uluslararası Güvenlik Çıkmış Sorular

Ders, uluslararası güvenliğin devlet merkezli geleneksel anlayıştan birey, toplum ve çevreyi de kapsayan genişletilmiş anlayışa evrilmesini; silahlanma, terörizm, örgütlü suç, göç, istihbarat ve özel güvenlik şirketleri gibi güncel konuları ele alır.

Geleneksel ve genişletilmiş güvenlik anlayışı

• Geleneksel güvenlik, realist teoriye dayanır; korunacak asıl varlık devlet ve onun ulusal çıkarlarıdır.
• Soğuk Savaş sonrasında gıda, insan, çevre ve siber güvenlik gibi yeni konular gündeme gelmiştir.
• Nükleer saldırıya karşı güvenlik yeni bir konu değil, geleneksel güvenliğin eski ve temel alanıdır.
• 1990'lardan itibaren güvenliğin merkezine birey alınmış, buna insan güvenliği denmiştir.
• UNDP'nin 1994 raporundaki yedi boyut: ekonomik, gıda, sağlık, çevre, kişisel, toplum ve siyasi güvenlik.
• Adil yargılanma bir hukuk ilkesidir; UNDP'nin yedi boyutundan biri sayılmaz.

Savaş türleri ve güç kullanımı

• Devletler arası savaşlar azalmış, düzensiz yöntemler öne çıkmıştır.
• Asimetrik savaşta taraflar arasında güç ve teknoloji farkı büyüktür; zayıf taraf pusu, bombalı saldırı, siber sabotaj kullanır.
• Stratejik hava bombardımanı halkın moralini ve direnme iradesini kırmayı hedefler.
• Halkın direnişi sürdürmesi, hava saldırısının amacına ulaşamadığını gösterir.
• Webster formülünde önalıcı saldırı için tehdit ani, karşı konulamaz ve başka çare bırakmayan nitelikte olmalıdır.
• Yalnızca olası görülen tehdide karşı saldırı önleyici savaştır; Webster formülünün dışındadır.

Silahlanma ve devlet kategorileri

• Silahlanma yarışında ABD, Rusya, Çin, Fransa ve İngiltere öne çıkar; Yemen bu gruba girmez.
• Küçük ve hafif silahların denetimsiz ticaretinin en sakıncalı sonucu sivil ölümleridir.
• Haydut devlet kavramı özellikle ABD tarafından normları çiğneyen, terörü destekleyen veya kitle imha silahı geliştiren devletler için kullanılır.
• Yunanistan uluslararası sisteme entegre bir demokrasidir; haydut devlet sayılmaz.
• Free rider, kendi savunmasına yeterince kaynak ayırmadan müttefiklerin güvenlik şemsiyesinden yararlanan ülkedir.

Terörizm ve sınır aşan suç örgütleri

• Terörizm planlı, sistematik ve siyasi amaçlı şiddettir; genellikle örgütlü yapı tarafından yürütülür.
• Örgütsüz olmak terörizmin genel özelliği değildir.
• Suç örgütleri zenginleşme, güç kazanma ve bazen bağımsız bölge oluşturma peşindedir; adalet amaçları değildir.
• Küresel suçlar yalnızca 'kötü' ülkelerden doğmaz; talep çoğu zaman gelişmiş ülkelerden gelir.
• Vietnam'daki çocuk istismarı ticareti, talebin gelişmiş ülkelerden geldiğini gösteren örnektir.
• Schengen gibi sınır esnemeleri, güvenli geçiş vaat eden insan kaçakçısı örgütlere yeni pazar açmıştır.

Göç ve akran şiddeti

• İnsan güvensizliğinden doğan göçü önlemek için ekonomik sorunlar, çatışma ve baskı gibi kök nedenler giderilmelidir.
• Sınır denetimini sıkılaştırmak nedeni çözmez, yalnızca sonucu durdurmaya çalışır.
• Akran şiddeti çoğunlukla okul çağındaki çocuklar ve gençler arasındaki zorbalıktır.
• Mobbing iş yerindeki sistematik psikolojik tacizdir; akran şiddeti türü sayılmaz.

İstihbarat ve örtülü operasyonlar

• Demokrasilerde temel ikilem, gizlilik ile hesap verebilirlik arasında denge kurmaktır.
• Yargı, yürütme ve meclis denetimi kurumsal mekanizmalardır.
• Medya denetimi, gizlilik ve hassas bilgilerin korunması nedeniyle sınırlı kalır.
• Örtülü operasyon olayların seyrini değiştirmeye yönelik eylemdir: darbe, sabotaj, suikast.
• Turistleri ajan olarak kullanmak örtülü operasyon değil, istihbarat toplama yöntemidir.

Özel askerî ve güvenlik şirketleri

• Bu şirketler kâr odaklı ticari işletmelerdir; kutsal değerler uğruna sürekli askerlik yapmazlar.
• Lojistik, koruma ve zaman zaman çatışma görevleri üstlendikleri için silah taşıyıp kullanabilirler.
• Gelişmekte olan devletler ve BM, hizmeti bedelsiz istemez; bütçe ayırıp satın alır.

Din, jeopolitik ve deniz yetki alanları

• Teo-jeopolitik, dinî söylemlerle jeopolitik hayallerin kesişimini anlatır; özellikle Ortadoğu'da etkilidir.
• Güney Kıbrıs Rum Yönetimi; Mısır, İsrail ve Lübnan ile MEB anlaşması imzalamıştır.
• Türkiye 2019'da Libya ile deniz yetki alanları anlaşması yapmıştır.
• Türkiye ile Mısır arasında karşılıklı imzalanmış resmî bir MEB anlaşması yoktur.

İnsan güvenliği

Güvenliğin merkezine devleti değil bireyi koyan, açlık, hastalık ve şiddetten korunmayı esas alan anlayıştır.

Referans nesnesi

Güvenliği sağlanacak asıl varlıktır; geleneksel yaklaşımda devlet ve çıkarlarıdır.

Asimetrik savaş

Güç ve teknoloji bakımından eşit olmayan taraflar arasındaki, zayıf tarafın düzensiz yöntemler kullandığı çatışmadır.

Free rider

Savunmaya yeterince kaynak ayırmadan ittifaktaki güçlü devletlerin güvenlik şemsiyesinden bedelsiz yararlanan ülkedir.

Haydut devlet

Uluslararası normları çiğneyen, terörü destekleyen veya kitle imha silahı geliştiren devlet için kullanılan kavramdır.

Örtülü operasyon

Olayların seyrini değiştirmeye yönelen gizli eylemlerdir; darbe, sabotaj ve suikast bunlara örnektir.

Webster formülü

Önalıcı saldırının meşru sayılması için tehdidin ani, karşı konulamaz ve çare bırakmaz olmasını arayan ölçüttür.

Teo-jeopolitik

Dinî söylemlerle jeopolitik stratejilerin iç içe geçtiği durumu anlatır.

Mobbing

İş yerinde çalışanlara uygulanan sistematik psikolojik tacizdir.

Özel askerî ve güvenlik şirketi

Lojistik, koruma ve bazen çatışma hizmeti sunan, kâr amaçlı ticari kuruluştur.

MEB

Münhasır ekonomik bölge; devletlerin deniz yetki alanlarını belirleyen ikili anlaşmalara konu olur.

• Soruların çoğu 'hangisi değildir' biçiminde; yanlış seçeneği bulmak için kavramın tanımını net bilmek gerekir.
• Örtülü operasyon (eylem) ile casusluk (bilgi toplama) birbirine karıştırılmamalıdır.
• Önleyici savaş (yalnızca olası tehdit) ile Webster formülündeki ani ve kaçınılmaz tehdit ayrılmalıdır.
• Geleneksel güvenlik devlet merkezli, insan güvenliği birey merkezlidir; yeni güvenlik konuları ile eski konular ayırt edilmeli.
• Özel güvenlik şirketleri için kâr, silah kullanımı ve ücretli hizmet ifadeleri doğru; bedelsiz ya da kutsal amaç ifadeleri yanlıştır.