AUZEF Uluslararası İlişkilere Giriş Çıkmış Sorular

Ders, uluslararası ilişkiler disiplininin temel kavramlarını, tarihsel dönüm noktalarını, ana kuramlarını, güç türlerini, uluslararası hukuku ve örgütleri, ayrıca güncel küresel sorunları ele alır. Devletler sisteminin Vestfalya ile başlayan gelişimi ve realizm, liberalizm gibi yaklaşımlar merkezdedir.

Devletler sisteminin tarihsel gelişimi

• 1648 Vestfalya Barışı Otuz Yıl Savaşları'nı bitirmiş, egemenlik ve eşitlik ilkeleriyle modern devletler sisteminin başlangıcı sayılmıştır.
• Vestfalya sonrası sistemde klasik güç dengesi egemendir; 1648-1789 arasında Fransa üstünlük kurmaya çalışmıştır.
• 1815 Viyana Kongresi Napolyon Savaşları sonrası Avrupa'yı yeniden düzenlemiş, Metternich öne çıkmış, Avrupa Uyumu kurulmuştur.
• İtalyan birliği 1861'de, Alman birliği 1871'de tamamlanmıştır; Bismarck 19. yüzyıl figürüdür.
• Utrecht Barışı (1713) İspanya Veraset Savaşları'nı bitirmiştir.

Dünya savaşları ve Soğuk Savaş

• I. Dünya Savaşı'nın nedenleri: büyük güç rekabeti, milliyetçilik, ittifaklar ve sömürgecilik.
• Bolşevik iktidarı ve Brest-Litovsk ile Rusya savaştan çekilmiştir.
• Savaş sonrası antlaşmalar: Versay (Almanya), St. Germain, Neuilly, Sevr.
• Kennan'ın çevreleme yaklaşımı ABD'nin Soğuk Savaş politikasının temelidir.
• Silah denetimi: Küba krizi sonrası belirginleşmiş, SALT I (1972), INF (1987); Reagan SDI'yı başlatmıştır.
• ABD ilk atom bombasını 6 Ağustos 1945'te Hiroşima'ya atmıştır.

Kuramlar ve büyük tartışmalar

• Realizm anarşi, güç, güvenlik ve ulusal çıkara odaklanır; idealizme tepki olarak doğmuştur.
• Realist isimler: Morgenthau, Waltz, Carr, Kennan, Kissinger; Mitrany işlevselcidir.
• Liberalizm işbirliği, kurumlar ve karşılıklı bağımlılık üzerinde durur; Locke bu geleneğe yakındır.
• Eleştirel kuramlar (feminizm, post-kolonyalizm) ana akımı sorgular; Wendt inşacılığın temsilcisidir.
• Marksizme göre devletler egemen sınıfın çıkarını temsil eder.
• Davranışçılık ölçülebilir, ampirik yöntemleri savunur; bağımlılık yaklaşımı eşitsizliği ticarete bağlar.

Güç ve jeopolitik

• Güç türleri: sert, yumuşak, akıllı ve siber güç.
• Nye yumuşak gücü kültür, değer ve politika çekiciliği olarak tanımlamıştır.
• Jeopolitik: Mahan deniz, Mackinder kara, Spykman kenar kuşak, Kennan çevreleme.
• Wallerstein'ın merkez-çevre-yarı çevre kavramı Dünya Sistemi Teorisi'ne aittir, jeopolitiğe değil.

Uluslararası hukuk ve örgütler

• Asli kaynaklar: antlaşmalar, örf ve adet hukuku, hukukun genel ilkeleri; doktrin ve yargı kararları yardımcıdır.
• Uluslararası düzende merkezi yasama ve yürütme yoktur; geleneksel hukukta temel birim devlettir.
• Rıza ilkesi yalnız onaylanan antlaşmalara bağlılığı, oydaşma çoğunluk kurallarının herkesi bağlamasını savunur.
• BM Güvenlik Konseyi: 5 daimi üye veto sahibi; G4 (Almanya, Japonya, Hindistan, Brezilya) aday.
• Uluslararası Adalet Divanı BM'nin yargı organıdır; İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi 10 Aralık 1948'de kabul edilmiştir.
• Milletler Cemiyeti organları: Genel Kurul, Konsey, Sekretarya.

Küresel ekonomi, bölgeselleşme ve AB

• Bretton Woods 1944'te kurulup 1970'lerde çökmüş; sonrasında 1973, 1997, 2007 krizleri yaşanmıştır.
• Dünya Bankası, IMF, DTÖ neoliberal düzenin kurumlarıdır.
• Bölgeselleşme coğrafi yakın devletlerin işbirliğidir; küreselleşmeyle paralel ya da ona karşı gelişebilir.
• Kuzey-Güney Diyaloğu deyimi 1975 Paris konferansında doğmuştur; G-7 Rusya ile G-8 olmuştur.
• Avrupa Topluluğu Maastricht sonrası AB adını almış; Avrupa Komisyonu hükümet benzeri işlev görür.
• AB'nin iç sorunları: Brexit, popülizm, göç krizi, kuzey-güney ayrışması.

Güncel sorunlar ve bölgesel olaylar

• Yeni güvenlik alanları: ticaret savaşları, yapay zeka, veri ve çip güvenliği, siber faaliyetler.
• Göç nedenleri: iklim, ekonomik krizler, savaşlar; UNHCR mültecilerle ilgilenir, savaş suçlular statü dışı bırakılabilir.
• Renkli devrimler: Gürcistan, Ukrayna, Sırbistan, Kırgızistan; Irak bu gruba girmez.
• Kırım 2014 referandumuyla Rusya'ya katılmış, Çeçenistan 1991'de bağımsızlık ilan etmiştir.
• Arap ayaklanmaları 2010'ların başında Ortadoğu'yu sarmış; ISAF Afganistan'da kurulmuştur.
• Birinci Balkan Savaşı sonrası Makedonya Bulgaristan, Yunanistan ve Sırbistan arasında paylaşılmıştır.

Anarşi

Devletlerin üstünde merkezi bir otorite bulunmaması; devletleri öz-yardıma iter.

Karşılıklı bağımlılık

Devletlerin ticaret ve iletişimle birbirine bağlanması; liberallere göre çatışma maliyetini artırır.

Yumuşak güç

Askeri ya da ekonomik baskı yerine cazibeyle etkileme gücü.

Ontolojik güvenlik

Kimlik ve değerlerde süreklilik duygusunu koruma çabası.

Bölgeselleşme

Aynı coğrafyadaki devletlerin ekonomi, siyaset ve güvenlikte işbirliği yapması.

Çevreleme

Sovyet yayılmacılığının sınırlandırılmasını öngören Kennan yaklaşımı.

Fonksiyonel alt sistem

Belirli işlevler için oluşan yapı; BM ve AB örnektir.

Oydaşma

Çoğunluğun kabul ettiği kuralların imza atmayanları da bağlayabileceği görüşü.

Davranışçılık

Olguları ölçülebilir ve sınanabilir yöntemlerle incelemeyi savunan yaklaşım.

Avrupa Uyumu

1815 Viyana Kongresi sonrası kurulan büyük güçler işbirliği düzeni.

• Vestfalya (1648) ile Viyana (1815) karıştırılmamalı: egemenlik Vestfalya'ya, Avrupa Uyumu Viyana'ya aittir.
• Realist isimler (Morgenthau, Waltz, Kennan) ile liberal (Locke), işlevselci (Mitrany), inşacı (Wendt) ve Wallerstein ayrı tutulmalı.
• Rıza ilkesi ile oydaşma doktrini zıt görüşlerdir; hangisinin imzasız devleti bağladığına dikkat edilmeli.
• Olumsuz sorularda tarih tuzağı sık: Napolyon, Bismarck, Haçlı Seferleri ve 1929 Buhranı sorulan döneme ait değildir.