AUZEF Uyarı İşaretleri ve Etiketleme Çıkmış Sorular

Ders, işyerlerinde tehlikeleri bildiren sağlık ve güvenlik işaretlerini, kimyasal maddelerin etiketlenmesini ve bunlara dayanak olan mevzuat ile uluslararası standartları ele alır. Amaç, iş kazası ve meslek hastalıklarını önlemek için tehlikenin herkesçe aynı biçimde anlaşılmasını sağlamaktır.

İşaretlerin amacı ve yasal dayanak

• İşaretler tehlikeyi bildirir, davranışı yönlendirir, düzen ve disiplin sağlar; asıl hedef kaza ve meslek hastalığını önlemektir.
• İşaret tek başına fiziksel engel değildir; makinenin kullanımını engellemek için koruyucu ve acil stop gibi donanımlar gerekir.
• Çatı yasa 6331 sayılı İSG Kanunu'dur; Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği buna dayanır.
• 4857 sayılı İş Kanunu, Borçlar Kanunu ve 5510 sayılı Kanun da dayanaktır; Türk Ticaret Kanunu dayanak değildir.
• Yönetmelik uyarı levhası, sesli sinyal, ışıklı işaret, sözlü iletişim ve el işaretlerini düzenler; kişisel koruyucu seçimi ayrı yönetmeliktedir.

Renk ve biçim sistemi

• Kırmızı: yasak, tehlike alarmı ve yangınla mücadele donanımı.
• Sarı: uyarı; siyah çerçeve ve siyah sembollü üçgen levha dikkat edilecek riski bildirir.
• Mavi: zorunluluk; baret, maske, eldiven gibi koruyucu kullanımını emreden beyaz sembollü daire.
• Yeşil: acil çıkış, toplanma yeri, ilk yardım ve göz duşu gibi güvenli durum.
• Yasak işareti: beyaz zemin, siyah piktogram, kırmızı çerçeve ve çapraz çizgili daire.
• Bilgilendirme işareti, yön ve genel kural gibi tehlike içermeyen rehberlik mesajlarını verir.

Standartlar ve işaret terimleri

• ISO 3864-1 güvenlik renkleri ve işaret tasarım ilkelerini, ISO 3864-2 ürün güvenlik etiketlerini belirler.
• ISO 7010 piktogramları kapsar; ISO 45001 İSG yönetim sistemidir, ISO 27001 ise bilgi güvenliğidir.
• Ek işaret ana işareti açıklar; çoklu işaret aynı zemin üzerinde birden çok işareti toplar.
• Standartlaşmanın hedefi evrensellik ve ortak algıdır; esneklik amaç değildir.
• Etiketlerde piktogram ağırlıklı tasarım tercih edilir, yazı ağırlıklı değil.
• Yönetmelik, işaretin algılanmasını bozacak aynı türden başka kaynağın bulunmamasını ister.

Önlem düzeni ve kaza nedenleri

• Önlem sırası: kaynağında korunma, toplu korunma, kişisel korunma.
• Makine bakımı ve periyodik kontrol mekanik faktörleri azaltır.
• Çağdaş görüşte kazaları önlemede en belirleyici paydaş üst yönetimdir.
• Eğitim, ölçüm ve periyodik kontrol proaktiftir; etiket yalnızca uyardığı için pasif sayılır.
• Risk değerlendirmesi, işaret ve etiket tasarımından önce yapılması gereken temel çalışmadır.
• Fabrikada araç ve yaya yolları, kontrast oluşturan sürekli çizgilerle ayrılarak çarpmalar önlenir.

Ürün ve kimyasal etiketleme

• Kimyasal etiketlemenin temel mevzuatı SEA Yönetmeliği'dir; BM'nin ortak sistemi GHS'dir ve H ile P kodlarını kullanır.
• Sinyal sözcükleri: TEHLİKE kırmızı, UYARI turuncu, DİKKAT sarıdır.
• Eski harf kodları: E patlayıcı, F kolay alevlenir, F+ çok kolay alevlenir, C aşındırıcı, T toksik, T+ çok toksik, Xi tahriş edici.
• Etikette sembol alanı en az 1,0 cm² olmalı, sembol siyah basılır; 3 litreye kadar kapta etiket en az 52 x 74 mm'dir.
• Tehlikeli müstahzar etiketinde EC numarası aranmaz; R harfi risk, S harfi güvenlik tavsiyesi cümlesidir.
• CE işareti ürünün temel güvenlik şartlarına uygun, yani güvenli olduğunu belgeler.

Toksisite, güvenlik bilgi formu ve taşımacılık

• LD50 ölümcül dozu, LC50 ölümcül konsantrasyonu verir; değer düştükçe madde daha zehirlidir.
• Güvenlik bilgi formu Türkçe hazırlanır ve 16 zorunlu bölüm içerir; fiyat bilgisi girmez.
• ADR karayolu, RID demiryolu, ADNR iç su yolu taşımacılığını düzenler.
• Sınıf 7 radyoaktif, Sınıf 8 aşındırıcı maddeleri kapsar.
• Su ile tehlikeli tepkimeye giren maddelerde tehlike kodunun başına X konur.
• Kanserojen ve mutajen maddelerin etkisi uzun gizli dönemden sonra, onlarca yıl sonra bile çıkabilir.
• İşareti veren görevli işaretçi, işareti izleyip aracı kullanan kişi operatördür.

Güvenli durum işareti

Tahliye yolu, toplanma alanı, ilk yardım ve göz duşu gibi yerleri gösteren yeşil zeminli, beyaz sembollü işaret.

Emredici işaret

Belirli bir davranışı veya koruyucu kullanımını zorunlu kılan mavi, daire biçimli işaret; zorunlu eylem işareti de denir.

Uyarı işareti

Olası bir riski önceden bildiren sarı zeminli, siyah çerçeveli üçgen işaret.

Yasak işareti

Tehlikeye yol açabilecek davranışı yasaklayan, kırmızı çapraz çizgili daire biçimli işaret.

Tehlike ciddiyet paneli

Ürün etiketinde TEHLİKE, UYARI, DİKKAT sözcükleriyle risk düzeyini gösteren bölüm.

Piktogram

Yazı kullanmadan, çizimle tehlikeyi veya davranışı anlatan sembol.

GHS

Kimyasalların dünya genelinde aynı sembol, sinyal sözcüğü ve zararlılık ifadeleriyle etiketlenmesini sağlayan BM sistemi.

MSDS

Kimyasalın tehlikelerini, ilk yardımı, taşıma ve bertaraf bilgilerini içeren 16 bölümlü güvenlik bilgi formu.

LD50

Deney canlılarının yarısını öldüren doz; zehirlilik ölçüsüdür.

IUPAC

Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği; kimyasalların adlandırılmasında yetkili kuruluş.

• Renkleri karıştırma: kırmızı yasak ve yangın, sarı uyarı, mavi zorunluluk, yeşil güvenli durum ve acil çıkıştır.
• ISO 3864-1 işaret ve renk ilkeleri, ISO 3864-2 ürün etiketi, ISO 7010 piktogram, ISO 45001 yönetim sistemidir.
• Yangın ekipmanı kırmızıdır; yeşil işaretlenenler çıkış, ilk yardım ve toplanma yeridir.
• Şıklarda ekonomi, muhasebe, fiyat, maliyet ve işten ayrılma gibi İSG dışı konular genellikle yanlış seçenektir.
• Etiket ve işaretin tek başına engel olmadığını, yalnızca uyardığını ve pasif koruma sayıldığını hatırla.