AUZEF Yaşlılarda Nörolojik Hastalıklar ve Rehabilitasyon Çıkmış Sorular

Ders, yaşlılıkta sinir sistemindeki değişiklikleri ve bu dönemde sık görülen inme, demans, Alzheimer ve Parkinson gibi nörolojik hastalıkları, bunların belirti, tanı ve rehabilitasyon yaklaşımlarıyla birlikte ele alır.

Sinir sistemi ve yaşlanma

• Takvim yaşına göre yaşlılık genellikle 65 yaş ve sonrasıdır.
• Yetişkin beyni ortalama 1300-1400 gram gelir; yaşlanmayla ağırlığı azalır ama bu azalma çok yüksek oranlarda değildir.
• Frontal lob (alın lobu) en gelişmiş loptur; akıl yürütme, problem çözme, dil ve motor becerilerden sorumludur.
• Plastisite; çevresel uyarı, davranış, duygu-düşünce, gelişim ve öğrenmeden etkilenir, otomatik hareketlerden etkilenmez.

Nörolojik bulgular ve myelin

• İnkontinans, baş dönmesi, ağrı, denge ve yürüyüş bozuklukları nörolojik hastalık bulgularıdır.
• Normal hareket komponentleri sağlıklı durumu gösterir, bulgu sayılmaz.
• Myelin kılıfı hasar görünce uyarı geçişi farklılaşır ve iletimde kısmi duraklamalar olur.
• Myelin hasarında iletim hızı artmaz, yavaşlar.

İnme ve serebrovasküler hastalıklar

• İnme, damar dışı belirgin neden olmadan beyin bölgesine ait işlev kaybı belirtilerinin hızla gelişmesidir.
• Beyni besleyen damarların tıkanması veya kanaması serebrovasküler hastalıkları oluşturur.
• Risk faktörleri: diyabet, önceki SVO, sigara, ileri yaş; kan grubu risk faktörü değildir.
• Afazi, konuşma merkezi hasarıyla konuşma, anlama, adlandırma, tekrar, okuma ve yazma yetilerinin kaybıdır.

SVO rehabilitasyonu

• Rehabilitasyon hastanın iyileşme hızı ve ihtiyacına göre sürdürülür.
• Altı ay sonra rehabilitasyonun bırakılması gerektiği görüşü yanlıştır.
• Üst ekstremitede görülebilen komplikasyonlardan biri omuz subluksasyonudur.

Demans

• Demans; MSS hasarına bağlı bilinç bulanıklığı, çoklu bilişsel bozulma ve günlük yaşamın sürdürülememesiyle seyreden kalıcı, çoğunlukla ilerleyici tablodur.
• Davranışsal ve psikolojik belirtiler: delüzyon, halüsinasyon, depresyon, ajitasyon, huzursuzluk, sadakatsizlik inancı.
• Sürekli mutluluk demans belirtisi değildir; bradikinezi Parkinson belirtisidir.
• Odaları karıştırma, konu ve soruları tekrarlama, konuşma bozukluğu demans belirtisidir; işitme azalması demansa özgü değildir.
• Alzheimer, demans vakalarının yaklaşık yüzde 60-70'ini oluşturan en yaygın türdür; kalanı vasküler ve diğer türlerdir.

Alzheimer hastalığı

• Klasik belirtiler: bellek bozukluğu, afazi, apraksi, agnozi; hiperaktivite karakteristik değildir.
• Cüzdan, anahtar, gözlük gibi eşyaların yerini unutma Alzheimer'ın 2. evresinin başlangıcına işaret eder.
• Tanıda BT, MR, PET ve SPECT kullanılır; röntgen kullanılmaz.

Parkinson ve deliryum

• Parkinson'da dopamin üreten hücrelerin yüzde 60-80'i kaybolur ve yeterli dopamin üretilemez.
• Deliryum saatler-günler içinde ani başlayan akut zihin karışıklığıdır; dikkat azlığı, bilinç dalgalanması ve halüsinasyon görülür.
• Deliryum altta yatan neden (örneğin enfeksiyon) giderilince düzelebilir, demans ise kalıcıdır.

İnme

Beyin bölgesine ait işlev kaybı belirtilerinin damar dışı belirgin neden olmadan hızla gelişmesiyle seyreden klinik sendrom.

Serebrovasküler hastalık

Beyni besleyen damarların tıkanması veya kanaması sonucu gelişen hastalık grubu.

Afazi

Konuşma merkezi hasarına bağlı dil ve konuşma becerilerinin kısmen veya tümüyle yitirilmesi.

Demans

Kalıcı, çoğunlukla ilerleyici; çoklu bilişsel bozulma ve günlük yaşam aktivitelerinde gerilemeyle giden tablo.

Deliryum

Ani başlayan, dalgalı seyirli ve düzelebilen akut zihin karışıklığı.

Alzheimer hastalığı

Demansın en yaygın alt tipi; bellek bozukluğu, afazi, apraksi ve agnozi ile seyreder.

Parkinson hastalığı

Dopamin üreten hücrelerin büyük kısmının kaybıyla ortaya çıkan, bradikinezinin görüldüğü hastalık.

Bradikinezi

Hareketlerin yavaşlaması; Parkinson belirtisidir.

Plastisite

Sinir sisteminin uyarı, öğrenme ve deneyimlere göre değişebilme yeteneği.

Myelin

Sinir liflerini saran kılıf; hasarında sinir iletimi yavaşlar ve aksar.

Omuz subluksasyonu

SVO sonrası üst ekstremitede görülebilen komplikasyon.

• Demans ile deliryum karıştırılmamalı: demans yavaş ve kalıcı, deliryum ani başlar ve düzelebilir.
• Bradikinezi Parkinson belirtisidir, demansın davranışsal belirtisi değildir.
• Alzheimer tanısında röntgen yoktur; BT, MR, PET ve SPECT vardır.
• Olumsuz kökte (değildir, yer almaz, OLMAYAN) hangi seçeneğin dışarıda kaldığına dikkat edilmeli; kan grubu, hiperaktivite, sürekli mutluluk gibi çeldiriciler sık çıkar.
• Myelin hasarında iletim hızı artmaz, yavaşlar.